Bu derste ek fiilin şartı ile bağlaç olan iseyi anlam ilişkisi üzerinden ayırın. Öğrenciye önce iki durumun karşılaştırılıp karşılaştırılmadığını, ardından bir önerinin gerçekleşmesinin hangi koşula bağlandığını sorun; yalnızca ekin yazılışına bakmasını istemeyin.

Temel fikir

Oda sessiz ise burada çalışalım cümlesinde sessizlik doğrulanmış bir bilgi olarak sunulmaz; burada çalışma önerisinin koşuludur. Bu çanta hafif, diğeri ise ağır cümlesinde ise iki ayrı çantanın niteliği belirtilir ve karşılaştırılır. Bağlaç olan ise, karşılaştırılan kişi ya da öbekten sonra gelir; sen … ben ise … yapısıyla iş bölümü de kurulabilir, mutlaka çatışma anlatması gerekmez. Sınıfta koşul cümlesine bir sonuç, karşılaştırma cümlesine de ikinci bir karşılaştırma konusu buldurun. Sessiz ise ile sessizse aynı koşulu anlatabildiğinden ayrı yazımı tek başına ölçüt yapmayın; biçim çalışmasını bağlantılı ek dersine bırakın.

Karşılaştırılacak kalıplar
İfadeAnlam ilişkisi
sessiz iseKoşul: sessiz olması durumunda
diğeri iseKarşılaştırma: diğerine gelince
çekmecede değilseOlumsuz koşul: çekmecede olmaması durumunda

Örnekler

  • Oda sessiz ise burada çalışalım.
  • Sen çayı hazırla, ben ise masayı kurayım.
  • Vakit uygunsa konuşalım.
  • Bu çanta hafif, diğeri ise ağır.
  • Anahtar çekmecede değilse çantaya bak.
  • Bilet ucuzsa alalım; saat ise bana uygun değil.

Sesli okuma, cihazındaki yapay bir Türkçe sesi kullanır. Ses kalitesi ve kullanılabilirliği değişebilir; telaffuzunu değerlendirmez.

Dikkat et

Olumsuzluk sözcüğünü tek başına ayırt edici sanan öğrenciyi denetleyin. Çekmecede değilse olumsuz bir koşuldur; saat ise bana uygun değil cümlesindeyse saat hakkında olumsuz bir yargı verilir. İkinci cümledeki değil, karşılaştırmayı koşula dönüştürmez.

Kendin dene

  1. Burada çalışma önerisi odanın sessiz olmasına mı bağlı? İşlevi seçin: koşul / karşılaştırma.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    koşul

    koşul: Burada çalışma önerisi odanın sessiz olmasına bağlanmıştır. Cümlede karşılaştırılacak ikinci bir oda tanıtılmadığı için karşılaştırma yorumu uygun değildir.

  2. İki çantanın ağırlığı arasındaki ilişkiye bakın. İşlevi seçin: koşul / karşılaştırma.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    karşılaştırma

    karşılaştırma: İki çantanın farklı ağırlıkları yargı olarak veriliyor. Diğer çantanın ağır oluşu, bu çantanın hafif olmasına bağlı bir sonuç değildir.

  3. Anahtarın çekmecede bulunmaması durumunda çantaya bakılacak. Seçin: değilse / ise.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    değilse

    değilse: Çantaya bakma yönergesi anahtarın çekmecede bulunmaması durumuna bağlıdır. İse seçilirse aranan olumsuz koşul olumluya döner.

  4. Bilet fiyatından saate geçerek karşılaştırma yapın. Saatin uygun olmadığı kesin olarak söyleniyor. Seçin: ise / değilse.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    ise

    ise: Fiyattan saate geçilerek farklı bir yön ele alınıyor. Olumsuz yargı bana uygun değil bölümünde zaten var; saat yeni bir koşul olarak sunulmuyor.

Bugün kullan

Öğrencilere ortak bir akşam planlatın: yer seçimini bir koşula bağlasınlar, işleri iki kişiye paylaştırsınlar ve başka bir konu hakkında olumsuz bir yargı kursunlar. Her isenin hangi sözcükle ve hangi anlam ilişkisiyle kullanıldığını açıklamalarını isteyin.