Öğretimde biçim listesinden önce anlam ilişkisini kurun. Öğrenci, iki fiil gördüğü her yerde bu eki kullanmak yerine, ilk eylemin ana eyleme nasıl katkı sağladığını açıklayabilsin.
Temel fikir
Kelimeleri yazarak öğreniyoruz cümlesinde yazma, öğrenmenin yöntemidir; Çocuk gülerek konuştu cümlesinde ise gülme konuşmaya eşlik eder. Bu etken örneklerde iki eylemin öznesi ortaktır. Zarf-fiile kişi veya zaman eki getirilmez; bu bilgileri çekimli yüklem verir. Yürüyerek geldi ile yürüyerek gideceğiz parçalarını karşılaştırıp değişen unsurun yüklem olduğunu gösterin. Ek biçimlerinin ayrıntısı ilgili ek dersine aittir.
| Yöntem veya eşlik eden eylem | Çekimli yüklem |
|---|---|
| yazarak | öğreniyoruz |
| gülerek | konuştu |
| yürüyerek | gideceğiz |
Örnekler
- Çocuk gülerek konuştu.
- Misafirler yürüyerek geldi.
- Kelimeleri yazarak öğreniyoruz.
- Çocuklar şarkı söyleyerek yürüyor.
- Resme bakarak anlatıyorum.
- Yarın sahile yürüyerek gideceğiz.
Sesli okuma, cihazındaki yapay bir Türkçe sesi kullanır. Ses kalitesi ve kullanılabilirliği değişebilir; telaffuzunu değerlendirmez.
Türkçe cihaz sesi bulunamadı. Metni yine de okuyabilirsin.
Dikkat et
Öğrencinin her olay dizisini yöntem ilişkisi gibi kurmasına dikkat edin. Yemeği bitirip çıktım sırayla yapılan iki işi aktarır; bitirerek seçimi ise bitirmeyi çıkmanın yöntemi gibi yorumlamaya yöneltir. Özne ortaklığını da yalnız ek biçiminden hareketle değerlendirmeyin: anne gülüyor, öğrenci içeri giriyorsa iki ayrı özneyi açıkça taşıyan cümleler kurdurun.
Kendin dene
Kapıyı ___ açtım. (iterek / gülerek) Yöntemi seçin: Kapıyı ittim ve bu hareketle açtım.
Cevabı veya örnek cevabı göster
iterek
iterek: Kapının açılmasını sağlayan hareket itmedir. Gülme açmaya eşlik edebilir, ancak verilen yöntemi anlatmaz.
Çocuk ___ içeri girdi. (gülerek / güldü) Eşlik eden eylemi seçin: Çocuk içeri girerken gülüyordu.
Cevabı veya örnek cevabı göster
gülerek
gülerek: Çocuk içeri girerken gülmektedir. Güldü kendi başına çekimli yüklemdir; buradaki zarf görevini üstlenmez.
Her gün ___ çalışıyoruz. (yazarak / yazarakız) Biçimi seçin: Her gün yazmayı yöntem olarak kullanıp çalışıyoruz.
Cevabı veya örnek cevabı göster
yazarak
yazarak: Birlikte çalışan kişiler yazmayı yöntem olarak kullanır. Birinci çoğul kişi bilgisi çalışıyoruz üzerindedir; zarf-fiile taşınmaz.
Yemeği ___ çıktım. (bitirip / bitirerek) Olay sırasını yansız biçimde aktaran bağlantıyı seçin: Yemeği bitirdim. Sonra çıktım.
Cevabı veya örnek cevabı göster
bitirip
bitirip: Yemek önce bitiyor, çıkma daha sonra gerçekleşiyor. Soruda istenen yalın olay sırasıdır; yemeği bitirmek, çıkmanın yöntemi olarak sunulmaz.
Alıştırma turu
Soruları cevapla, ardından mümkün olduğunda Türkçe cümleleri ve sözcükleri yeniden kur. Puanını kaydediyoruz.
Kapıyı ___ açtım. (iterek / gülerek) Yöntemi seçin: Kapıyı ittim ve bu hareketle açtım.
Çocuk ___ içeri girdi. (gülerek / güldü) Eşlik eden eylemi seçin: Çocuk içeri girerken gülüyordu.
Her gün ___ çalışıyoruz. (yazarak / yazarakız) Biçimi seçin: Her gün yazmayı yöntem olarak kullanıp çalışıyoruz.
Yemeği ___ çıktım. (bitirip / bitirerek) Olay sırasını yansız biçimde aktaran bağlantıyı seçin: Yemeği bitirdim. Sonra çıktım.
Kelimelere doğru sırayla dokun.
Kelimelere doğru sırayla dokun.
Kelimelere doğru sırayla dokun.
İlerlemeni koru
Alıştırma sonuçlarını hesabına kaydetmek için ücretsiz kaydol.
Kaydol ve kaydetZaten hesabım varBugün kullan
Öğrencilerden ulaşım veya çalışma yöntemlerini geçmiş, şimdiki ve gelecek zamanda anlatan üç cümle isteyin. Her cümlede çekimli yüklemi işaretletin; iki eylemi kimin yaptığını ve yöntem mi eşlik mi anlatıldığını açıklatın.