Bu B2 dersinde zarf-fiili yalnızca ek buldurma alıştırmasıyla ele almayın. Öğrenciden önce gerçekleşen eylemi, sonra anlatıcının o eyleme kattığı dereceyi ya da benzetmeyi belirlemesini isteyin.

Temel fikir

Doyasıya eğlenmek, ölesiye korkmak ve kıyasıya yarışmak gibi yerleşik kullanımlar derece ve durum bildirir. -asıya/-esiye biçimlerini her fiile serbestçe ekletmek yerine bu birlikteliklerle öğretin. Benzetme için bu derste geniş zaman tabanına kişi eki getirmeden -casına/-cesine eklenir: fısıldar → fısıldarcasına, yalvarır → yalvarırcasına. Dolayısıyla -ircasına bütün fiillere aynen getirilen tek bir ek değildir. Olumsuz tabanı da gösterin: tanımaz → tanımazcasına. Temel yüklem zaman ve kişiyi taşır; benzetme, eylemin gerçekten o şekilde gerçekleştiğini kanıtlamaz.

Örnekler

  • Çocuklar bahçede doyasıya eğlendi.
  • İki takım kıyasıya yarıştı.
  • Yavru kedi sesten ölesiye korktu.
  • Görevli fısıldarcasına konuştu.
  • Çocuk uçarcasına koştu.
  • Adam beni tanımazcasına yüzüme baktı.
  • Yolcu yalvarırcasına yardım istedi.

Sesli okuma, cihazındaki yapay bir Türkçe sesi kullanır. Ses kalitesi ve kullanılabilirliği değişebilir; telaffuzunu değerlendirmez.

Dikkat et

Öğrencinin ölesiye korktu cümlesinden ölüm sonucu çıkarmasına izin vermeyin; burada korkunun şiddeti abartılır. Uçarcasına koştu ise uçma olayını bildirmez. Başka dillerdeki “bir noktaya kadar” anlatımını her durumda bu biçimlerle karşılamak yanıltır. Gerçek zaman sınırını bitene kadar gibi açık bir yapıyla karşılaştırın.

Kendin dene

  1. Doymak fiilinden istenen biçimi kurun; çocukların istedikleri kadar eğlendiğini anlatın.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    doyasıya

    doyasıya: bağlamda yeme değil eğlenme vardır. Doyma düşüncesi, kişinin istediği kadar eğlenmesi anlamına genişlemiştir; öğrencinin bunu yalnızca toklukla sınırlamadığını denetleyin.

  2. Ölmek fiilinden istenen biçimi kurun; gerçek ölümü değil, korkunun şiddetini anlatın.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    ölesiye

    ölesiye: yüklem korktu olduğu için bildirilen olay korkudur. Zarfın ölüm bildirdiği yorumunu, abartı ile gerçek sonucu ayırarak düzeltin.

  3. Fısıldar ile -casına ekini birleştirin; konuşmanın fısıltıya benzediğini anlatın.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    fısıldarcasına

    fısıldarcasına: verilen fısıldar tabanı korunur ve ek bitişik yazılır. Geçmiş zamanı zarf değil konuştu yüklemi taşır; konuşma fısıltıya benzetilir.

  4. Tanımaz ile -casına ekini birleştirin; adamın tanımıyormuş gibi baktığını anlatın.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    tanımazcasına

    tanımazcasına: olumsuzluk bakma eylemine değil, benzetmedeki tanımaya aittir. Adamın baktığı kesindir; konuşanı gerçekten tanımadığı ise bu cümleden kesinleşmez.

Bugün kullan

Öğrencilere doyasıya ve uçarcasına ile iki özgün cümle yazdırın. İlkini istediği kadar, ikincisini uçar gibi ile yeniden anlattırın. Hangi eylemin gerçekten gerçekleştiğini gerekçelendirmelerini isteyin.