Bu derste öğrencinin yalnızca eki tanıması değil, sıfat-fiil grubuyla yüklemi ayırması hedeflenir. Görülebilen bir değişimin öncesini ve sonrasını karşılaştırarak başlayın; ardından adı niteleyen yapıyı cümle içinde kullandırın.
Temel fikir
-miş sıfat-fiili, addan önce tamamlanmış bir eylemi veya onun sonucunu anlatabilir: kurumuş yapraklar. Örnekleri durum değişimleriyle sınırlayıp öğrencinin önce fiili, sonra nitelenen adı bulmasını sağlayın. Sıfat-fiile kişi eki getirilmez; çoğul ve durum ekleri ada gelir: çürümüş elmaları. Ek, kullanıldığı sözcükte ünlü uyumuna girer. Edilgenlik ile sıfat-fiili ayrı işlemler olarak gösterin: pişmiş sebzeler yapısında pişmek geçişsizdir; boyanmış raflar yapısında ise raflar boyama işinden etkilendiği için boyamak fiili edilgenleştirilmiştir.
| Tamamlanmış olay | Adı niteleyen yapı |
|---|---|
| Yapraklar kurudu. | kurumuş yapraklar |
| Birisi rafları boyadı. | boyanmış raflar |
| Sebzeler pişti. | pişmiş sebzeler |
Örnekler
- Kurumuş yapraklar yolda birikiyor.
- Haşlanmış patatesler tabakta bekliyor.
- Yıkanmış gömlekler balkonda kuruyor.
- Çürümüş elmaları ayır.
- Pişmiş sebzeleri ayrı bir kaba koy.
- Boyanmış raflara henüz dokunma.
- Ekmek kurumuş.
- Kurumuş ekmeği çorbaya ekle.
Sesli okuma, cihazındaki yapay bir Türkçe sesi kullanır. Ses kalitesi ve kullanılabilirliği değişebilir; telaffuzunu değerlendirmez.
Türkçe cihaz sesi bulunamadı. Metni yine de okuyabilirsin.
Dikkat et
Öğrenci her -miş biçimini duyulan geçmiş zaman diye açıklayabilir. Ekmek kurumuş cümlesindeki yüklemle kurumuş ekmek grubundaki niteleyiciyi karşılaştırın. İkinci kullanım, bilginin başkasından alındığını zorunlu kılmaz; kişinin kendi gözlediği bir sonuç da böyle nitelenebilir.
Kendin dene
Çiçekler soldu. Solmak fiilinden -miş sıfat-fiili yaparak tamamlayın: Vazoda ___ çiçekler var.
Cevabı veya örnek cevabı göster
solmuş
solmuş: solma olayı gerçekleşmiştir; vazodaki çiçekler bu olayın sonucuyla nitelenir. Sol- tabanındaki yuvarlak ünlü, -muş biçimini gerektirir.
Birisi rafları boyadı. Boyamak fiilini edilgen yapıp -miş sıfat-fiiliyle tamamlayın: ___ raflara dokunma.
Cevabı veya örnek cevabı göster
boyanmış
boyanmış: raflar işi yapan değil, boyanan varlıklardır. Öğrencinin boya- tabanına doğrudan eki eklemek yerine önce boyan- edilgen gövdesini kurduğunu denetleyin.
Elma adını çoğul ve belirtili nesne yaparak tamamlayın: Çürümüş ___ ayır.
Cevabı veya örnek cevabı göster
elmaları
elmaları: ayırma işinin belirtili nesnesi birden çok elmadır. Çoğul ve belirtme durumu eklerinin ada geldiğini, önündeki çürümüş biçiminin değişmediğini gösterin.
Kurumuş yapraklar yolda birikiyor. cümlesinin yüklemini yazın.
Cevabı veya örnek cevabı göster
birikiyor
birikiyor: cümlede şu an gerçekleşen olay birikmedir. Kurumuş, yaprakların önceki değişimini belirten niteleyicidir; yüklemle aynı görevi üstlenmez.
Alıştırma turu
Soruları cevapla, ardından mümkün olduğunda Türkçe cümleleri ve sözcükleri yeniden kur. Puanını kaydediyoruz.
Çiçekler soldu. Solmak fiilinden -miş sıfat-fiili yaparak tamamlayın: Vazoda ___ çiçekler var.
Birisi rafları boyadı. Boyamak fiilini edilgen yapıp -miş sıfat-fiiliyle tamamlayın: ___ raflara dokunma.
Elma adını çoğul ve belirtili nesne yaparak tamamlayın: Çürümüş ___ ayır.
Kurumuş yapraklar yolda birikiyor. cümlesinin yüklemini yazın.
Kelimelere doğru sırayla dokun.
Kelimelere doğru sırayla dokun.
Kelimelere doğru sırayla dokun.
İlerlemeni koru
Alıştırma sonuçlarını hesabına kaydetmek için ücretsiz kaydol.
Kaydol ve kaydetZaten hesabım varBugün kullan
Öğrencilerden üç nesnenin değişimden sonraki durumunu anlatmalarını isteyin. Bir örnekte edilgen sıfat-fiil, birinde çoğul belirtili nesne kullandırın. Her cümlede yüklemi işaretletip sıfat-fiilden neden farklı olduğunu açıklatın.