Bu derste bilgi kipliğini, eylemin gerçekleşme zamanından ayrı ele alın. Öğrenciye yalnızca uygun eki seçtirmek yerine, hangi ipucuna dayanarak ne ölçüde güçlü bir yargı kurduğunu açıklatın.
Temel fikir
Olasılık bildiren gecikebilir ile durum bildiren yanlış olabilir ifadelerini karşılaştırın; yeterlik anlamının bağlama göre ayrıldığını gösterin. Tamamlanmış bir olay için bitmiş olabilir olasılığı açık bırakır, bitmiş olmalı ise daha güçlü bir çıkarım sunar. Bu örneklerde tamamlanmışlık -miş ile, konuşanın değerlendirmesi yardımcı fiille kurulur; çıkarım doğrudan gözlem veya kesin bilgi değildir. Bir durum hakkında da yanlış olmalı denebilir. Bu biçimleri sabit olasılık yüzdelerine bağlamayın. Olumsuz olasılık için gelmeyebilir kullanın; gelemez ise bağlama göre yetersizlik veya imkânsızlık bildirir.
| Olasılık | Güçlü çıkarım |
|---|---|
| Toplantı bitmiş olabilir. | Toplantı bitmiş olmalı. |
| Bu hesap yanlış olabilir. | Bu hesap yanlış olmalı. |
Örnekler
- Tren bu gece gecikebilir.
- Anahtar çekmecede olabilir.
- Misafirler erkenden gitmiş olmalı.
- Bütün sandalyeler boş; toplantı bitmiş olmalı.
- Toplantı bitmiş olabilir; içeriden ses gelmiyor.
- Bu hesap yanlış olabilir.
- Kargo bugün gelmeyebilir.
- Toplantı beşte bitmeli.
Sesli okuma, cihazındaki yapay bir Türkçe sesi kullanır. Ses kalitesi ve kullanılabilirliği değişebilir; telaffuzunu değerlendirmez.
Türkçe cihaz sesi bulunamadı. Metni yine de okuyabilirsin.
Dikkat et
Öğrenci, başka bir dilde aynı sözcükle kurulan gereklilik ve çıkarımı Türkçede tek biçime indirgeyebilir. Bir bitiş saati belirleyen Toplantı beşte bitmeli ile boş sandalyelerden hareketle söylenen Toplantı bitmiş olmalı cümlelerini ayırın. İkinci cümledeki -miş başkasından duyma koşulu getirmez.
Kendin dene
Gecikmeyi bir gereklilik değil, olasılık olarak belirtin. Eksik yüklemi yazın. Tren bu gece ___. (gecikebilir / gecikmeli)
Cevabı veya örnek cevabı göster
gecikebilir
gecikebilir: Tren için yalnızca gecikme ihtimali söz konusudur; gecikmesi beklenen bir görev değildir. Gecikmeli seçimi bu bağlama gereklilik ya da beklenti ekler.
Bütün sandalyeler boş. Tamamlanmış bir olay hakkında güçlü bir çıkarım yapın. Eksik yüklemi yazın. Toplantı ___. (bitmiş olmalı / bitmeli)
Cevabı veya örnek cevabı göster
bitmiş olmalı
bitmiş olmalı: Boş sandalyeler, toplantının sona erdiği çıkarımına dayanak olur. Bitmeli ise bitişin gerekli olduğunu söyler; gerçekleştiğini göstermez.
Toplamlar farklı. Bu hesaptaki yanlışı kesin bir sonuç değil, olası bir neden olarak sunun. Eksik yüklemi yazın. Bu hesap ___. (yanlış olabilir / yanlış olmalı)
Cevabı veya örnek cevabı göster
yanlış olabilir
yanlış olabilir: Hesap, farkın olası kaynaklarından biridir. Daha güçlü bir dayanak verilmediği için yanlış olmalı istenenden daha kesin bir yargı kurar.
Kargonun bugün gelmesini de gelmemesini de mümkün bırakın; gelişini imkânsız saymayın. Eksik yüklemi yazın. Kargo bugün ___. (gelmeyebilir / gelemez)
Cevabı veya örnek cevabı göster
gelmeyebilir
gelmeyebilir: Kargonun gelmesi de gelmemesi de mümkündür. Gelemez ise gelme olasılığını dışlar veya gelişini engelleyen bir duruma işaret eder.
Alıştırma turu
Soruları cevapla, ardından mümkün olduğunda Türkçe cümleleri ve sözcükleri yeniden kur. Puanını kaydediyoruz.
Gecikmeyi bir gereklilik değil, olasılık olarak belirtin. Eksik yüklemi yazın. Tren bu gece ___. (gecikebilir / gecikmeli)
Bütün sandalyeler boş. Tamamlanmış bir olay hakkında güçlü bir çıkarım yapın. Eksik yüklemi yazın. Toplantı ___. (bitmiş olmalı / bitmeli)
Toplamlar farklı. Bu hesaptaki yanlışı kesin bir sonuç değil, olası bir neden olarak sunun. Eksik yüklemi yazın. Bu hesap ___. (yanlış olabilir / yanlış olmalı)
Kargonun bugün gelmesini de gelmemesini de mümkün bırakın; gelişini imkânsız saymayın. Eksik yüklemi yazın. Kargo bugün ___. (gelmeyebilir / gelemez)
Kelimelere doğru sırayla dokun.
Kelimelere doğru sırayla dokun.
Kelimelere doğru sırayla dokun.
İlerlemeni koru
Alıştırma sonuçlarını hesabına kaydetmek için ücretsiz kaydol.
Kaydol ve kaydetZaten hesabım varBugün kullan
Öğrencilere sessiz bir toplantı odası durumu verin. Olabilir ile bir olasılık, olmalı ile daha güçlü bir çıkarım kurmalarını isteyin. Her cümlede dayandıkları ipucunu ve olayın tamamlanıp tamamlanmadığını açıklatsınlar.