Bu derste iletişim stratejisi olarak açıklama istemeyi ele alın. Öğrenciye bir nesne, anlamını bilmediği bir sözcük ve okunuşundan emin olmadığı bir sözcük verin; her durumda hangi bilginin eksik olduğunu önce kendisinin belirlemesini isteyin.

Temel fikir

… Türkçe nasıl denir? kalıbındaki boşluğa öğrencinin bildiği dildeki söz gelir; amaç Türkçe karşılığı bulmaktır. Nesne gösterirken Buna Türkçe ne denir? kullanılabilir. Buradaki denir, edilgen çatılı fiilin geniş zaman biçimidir ve belirli bir konuşmacıyı değil, genel adlandırmayı öne çıkarır. Kendi iletisini kurmak isteyen öğrenci Bunu Türkçe nasıl söylerim? diye sorabilir. Anlam sorusu … ne demek?, okunuş sorusu ise … nasıl okunur? ile kurulur. Bir örnek cümle yazar mısınız? isteğiyle sözcüğün bağlam içindeki kullanımına geçin.

Örnekler

  • Bunu Türkçe nasıl söylerim?
  • Bu kelime tam olarak ne demek?
  • Bu ifadeyi başka nasıl söyleyebilirim?
  • Buna Türkçe ne denir?
  • Bu kelime Türkçe nasıl okunur?
  • Bir örnek cümle yazar mısınız?
  • “Ödünç” kelimesini bir cümlede kullanabilir misiniz?

Sesli okuma, cihazındaki yapay bir Türkçe sesi kullanır. Ses kalitesi ve kullanılabilirliği değişebilir; telaffuzunu değerlendirmez.

Dikkat et

Öğrenci her bilinmeyen sözcükte Ne demek istiyorsunuz? diyorsa sorunun odağını kontrol edin. Bu soru sözcüğün sözlük anlamından çok konuşmacının niyetini sorgular; ses tonuna göre itiraz gibi duyulabilir. Yazılı bir sözcüğün anlamı için Bu kelime ne demek? daha doğrudan bir seçimdir.

Kendin dene

  1. Bir nesnenin Türkçe adını sorun. Boşluğu denmek fiilinin uygun bir biçimiyle tamamlayın.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    denir / deniyor

    denir / deniyor: öğrenci gösterdiği nesnenin adını arıyor. Buna yönelme durumundadır; denir genel adlandırmayı verir, deniyor da bu bağlamda kullanılan adı sorabilir.

  2. Ödünç sözcüğünün anlamını soran soruyu tamamlayın.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    demek

    demek: açıklanması istenen sözcük ödünçtür. Geçici kullanım ve geri verme beklentisi anlamın merkezindedir; burada sesletim bilgisi istenmiyor.

  3. Sözcüğün okunuşunu sorun. Okunmak fiilinin uygun bir biçimini kullanın.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    okunur / okunuyor

    okunur / okunuyor: öğrencinin eksiği, yazılı sözcüğün sesletimidir. İki biçim de bu bağlamda okunuşu sorar; yalnız anlamı açıklamak öğrencinin sorusunu karşılamaz.

  4. Karşınızdaki kişiden nazikçe bir örnek cümle yazmasını isteyin. Yazmak fiilinin uygun bir biçimini kullanın.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    yazar / yazabilir

    yazar / yazabilir: istenen çıktı yazılı bir örnektir. Her iki biçim de mısınız ile nazik bir istek kurar; soru eki fiilden ayrı yazılır.

Bugün kullan

İkili çalışmada bir öğrenci nesne adı, sözcük anlamı veya okunuş konusunda yardım istesin; diğeri sorunun istediği türde bilgi versin. Ardından örnek cümle istetip öğrenilen sözcükle yeni bir cümle kurdurun. Değerlendirirken yalnız biçimi değil, soruyla karşılığın uyuşmasını da kontrol edin.