Bu derste öğrencilerin yalnız ek seçmesini değil, seçtikleri biçimin bağlamdaki görevini açıklamasını da isteyin. Edebiyatı bir alan adı olarak kullanmakla farklı edebiyat geleneklerini karşılaştırmak arasındaki anlam farkından başlayın; ardından ad tamlaması ve durum eklerini birlikte ele alın.
Temel fikir
Edebiyat bir alanı adlandırırken genellikle tekildir; edebiyatlar ise farklı edebiyat geleneklerini ayırt edebilir. Sözcük sonundaki t ünlüyle başlayan eklerden önce yumuşamaz: edebiyatı, edebiyata, edebiyatımız. Edebiyatta ve edebiyattan biçimlerindeki iki t, gövdenin son sesi ile ekin ilk sesidir. İyelik biçimlerini yalnız ezberletmeyin; öğrenciden sözü edilen edebiyatın hangi kişi ya da toplulukla ilişkilendirildiğini belirtmesini isteyin.
| Görev | Biçim |
|---|---|
| Yalın durum | edebiyat |
| Belirtme durumu | edebiyatı |
| Yönelme durumu | edebiyata |
| Bulunma durumu | edebiyatta |
| Ayrılma durumu | edebiyattan |
| İlgi durumu | edebiyatın |
| Çoğul: edebiyat gelenekleri | edebiyatlar |
| Benim edebiyatım | edebiyatım |
| Senin edebiyatın | edebiyatın |
| Onun edebiyatı | edebiyatı |
| Bizim edebiyatımız | edebiyatımız |
| Sizin edebiyatınız | edebiyatınız |
| Onların edebiyatı | edebiyatları |
| Tamlamada bulunma durumu | Türk edebiyatında |
Örnekler
- Ben edebiyata meraklıyım.
- Bugün edebiyattan konuşalım.
- Edebiyatta yeni sesler arıyoruz.
- Türk edebiyatında köy yaşamını anlatan romanlar arıyorum.
- Farklı edebiyatlar arasında beklenmedik benzerlikler bulduk.
- Bu seçkide edebiyatımızdan üç kısa öykü var.
- Çevirinin edebiyatı nasıl dönüştürdüğünü tartıştık.
Sesli okuma, cihazındaki yapay bir Türkçe sesi kullanır. Ses kalitesi ve kullanılabilirliği değişebilir; telaffuzunu değerlendirmez.
Türkçe cihaz sesi bulunamadı. Metni yine de okuyabilirsin.
Dikkat et
Edebiyatı biçimindeki -ı her zaman belirtme durumu eki değildir. Türk edebiyatı tamlamasında tamlanan ekidir; bulunma durumu eklenince araya n girer: Türk edebiyatında. Öğrenci yalnızca yalın ada -ta getirirse tamlamanın kuruluşunu bozmuş olur. Biçimi çözümletirken önce tamlamanın tamamını buldurun.
Kendin dene
Eleştirmen ___ yalnızca romanlarla sınırlamıyor. (edebiyat) Belirtme durumu ekini getirerek nesneyi tamamlayın.
Cevabı veya örnek cevabı göster
edebiyatı
edebiyatı: Eleştirmenin sınırlamadığı şey cümlenin nesnesidir; bu nesne belirtme durumu eki -ı alır. Ünlüyle başlayan ek, bu sözcükteki son t sesini değiştirmez.
Türk ___ köy yaşamını anlatan romanlar arıyorum. (edebiyat) Belirtisiz ad tamlamasını bulunma durumuna getirin.
Cevabı veya örnek cevabı göster
edebiyatında
edebiyatında: Romanların arandığı alan Türk edebiyatı tamlamasıyla belirtilir. Tamlanan ekinden sonra n, ardından bulunma durumu eki -da gelir; ek bütün tamlamanın cümledeki görevini belirler.
Farklı ___ arasında benzerlikler bulduk. (edebiyat) Farklı edebiyat geleneklerini anlatmak için çoğul biçimi kullanın.
Cevabı veya örnek cevabı göster
edebiyatlar
edebiyatlar: Burada birden fazla edebiyat geleneği karşılaştırılıyor. Son ünlü a olduğu için çoğul eki -lar biçimindedir; tek tek kitapların sayısı bildirilmiyor.
Bu seçkide ___ üç öykü var. (bizim edebiyatımız) Birinci çoğul kişi iyelik ekinden sonra ayrılma durumu ekini getirin.
Cevabı veya örnek cevabı göster
edebiyatımızdan
edebiyatımızdan: Öykülerin seçildiği kaynak bizim edebiyatımızdır. Bu nedenle -ımız iyelik ekinden sonra -dan ayrılma durumu eki gelir. Ekten önceki z ötümlü olduğu için başlangıç ünsüzü d olur.
Alıştırma turu
Soruları cevapla, ardından mümkün olduğunda Türkçe cümleleri ve sözcükleri yeniden kur. Puanını kaydediyoruz.
Eleştirmen ___ yalnızca romanlarla sınırlamıyor. (edebiyat) Belirtme durumu ekini getirerek nesneyi tamamlayın.
Türk ___ köy yaşamını anlatan romanlar arıyorum. (edebiyat) Belirtisiz ad tamlamasını bulunma durumuna getirin.
Farklı ___ arasında benzerlikler bulduk. (edebiyat) Farklı edebiyat geleneklerini anlatmak için çoğul biçimi kullanın.
Bu seçkide ___ üç öykü var. (bizim edebiyatımız) Birinci çoğul kişi iyelik ekinden sonra ayrılma durumu ekini getirin.
Kelimelere doğru sırayla dokun.
Kelimelere doğru sırayla dokun.
Kelimelere doğru sırayla dokun.
İlerlemeni koru
Alıştırma sonuçlarını hesabına kaydetmek için ücretsiz kaydol.
Kaydol ve kaydetZaten hesabım varBugün kullan
Öğrencilerden okumak istedikleri bir edebiyat geleneği hakkında kısa bir paragraf isteyin. Edebiyata, edebiyattan ve tablodan bir iyelik biçimini kullansınlar. Sonra iki geleneği karşılaştırıp çoğul biçimin neden kitapları saymadığını açıklasınlar.