Derste fiilden isim yapma ekini yalnızca meslek adlarıyla sınırlamayın. Okuyucu, yazıcı ve yapıcı öneri örneklerini kişi, araç ve nitelik olarak ayırın. Öğrencinin hem fiil tabanını bulmasını hem de türetilen sözcüğün bağlamdaki anlamını açıklamasını hedefleyin.
Temel fikir
Önce mastar eki -mek/-mak çıkarılarak fiil tabanı bulunur. Son ünlü a/ı ise -ıcı, e/i ise -ici, o/u ise -ucu, ö/ü ise -ücü gelir. Ekin iki ünlüsü aynıdır. Ünlüyle biten tabanda yardımcı y kullanılır: ara- → arayıcı, izle- → izleyici, oku- → okuyucu. Tabloda yardımcı sesli dört biçim de yer alır. Ekin c sesi ç olmaz; öğretici sözcüğünde t, yapıcı sözcüğünde p korunur. Ek zaman bildirmez; kişi veya araç adı ya da nitelik bildiren bir sözcük türetir. Ad çekimi türetmeden sonra gelir: sür-ücü-ler.
| Tabanın son ünlüsü | Ünsüzden sonra | Ünlüden sonra | Örnekler |
|---|---|---|---|
| a, ı | -ıcı | -yıcı | yapıcı, arayıcı |
| e, i | -ici | -yici | öğretici, izleyici |
| o, u | -ucu | -yucu | kurucu, okuyucu |
| ö, ü | -ücü | -yücü | sürücü |
Örnekler
- Bu açıklama oldukça öğretici.
- Toplantıda yapıcı öneriler sunduk.
- Okuyucular kapıda sessizce bekliyor.
- okuyucularokuyucuFiilden ad ve sıfat: -icilarÇoğul eki: -ler / -lar
- sürücülersürücüFiilden ad ve sıfat: -icilerÇoğul eki: -ler / -lar
- yazıcılaryazıcıFiilden ad ve sıfat: -icilarÇoğul eki: -ler / -lar
- izleyicilerizleyiciFiilden ad ve sıfat: -icilerÇoğul eki: -ler / -lar
- Bu yazıcı renkli basıyor.
Sesli okuma, cihazındaki yapay bir Türkçe sesi kullanır. Ses kalitesi ve kullanılabilirliği değişebilir; telaffuzunu değerlendirmez.
Türkçe cihaz sesi bulunamadı. Metni yine de okuyabilirsin.
Dikkat et
Öğrenci kitapçı örneğindeki meslek ekini doğrudan fiile aktarabilir. Kitap bir ad, yaz- ise fiil tabanıdır; yazıcı sözcüğündeki ilk ı atılamaz. Ayrıca yapıcı öneri içindeki sözcüğün bir kişiyi değil önerinin niteliğini belirttiğini kontrol edin. Her fiilden meslek adı üretmek yerine yerleşik sözcükleri bağlamla öğretin.
Kendin dene
Öğretmek fiilinden açıklamanın bilgi kazandırdığını belirten sıfatı türetin. Yalnızca sıfatı yazın.
Cevabı veya örnek cevabı göster
öğretici
öğretici: Öğretmek fiilinden mastar eki çıkarılınca öğret- kalır. Son ünlü e olduğu için ekin iki ünlüsü de i olur; sondaki t yumuşamaz. Sözcük burada açıklamanın bilgi kazandıran niteliğini belirtir.
Okumak fiilinden bu dersin ekiyle okuyan kişiyi adlandıran tekil bir sözcük türetin.
Cevabı veya örnek cevabı göster
okuyucu
okuyucu: Oku- tabanının sonundaki u korunur. Ünlüyle başlayan -ucu önüne yardımcı y gelir; ortaya okuyan kişiyi adlandıran sözcük çıkar.
Sürmek fiilinden bu dersin ekiyle araç kullanan kişiyi adlandırın, ardından çoğul ekini getirin.
Cevabı veya örnek cevabı göster
sürücüler
sürücüler: Önce sür- fiilinden sürücü adı türetilir. Bu adın son ünlüsü ince ü olduğundan çoğul eki -ler olur. Öğrencinin türetme ile çoğul ekinin sırasını ayırdığını kontrol edin.
Toplantıda çözüm geliştirmeye yardımcı öneriler sunduğunuzu belirtin. Boşluğa yapmak fiilinden türeyen sıfatı yazın.
Cevabı veya örnek cevabı göster
yapıcı
yapıcı: Cümlede önerilerin çözüm geliştirmeye katkı sağlayan niteliği soruluyor. Yap- tabanından türeyen bu yerleşik sıfatta iki noktasız ı vardır; p sesi b olmaz.
Alıştırma turu
Soruları cevapla, ardından mümkün olduğunda Türkçe cümleleri ve sözcükleri yeniden kur. Puanını kaydediyoruz.
Öğretmek fiilinden açıklamanın bilgi kazandırdığını belirten sıfatı türetin. Yalnızca sıfatı yazın.
Okumak fiilinden bu dersin ekiyle okuyan kişiyi adlandıran tekil bir sözcük türetin.
Sürmek fiilinden bu dersin ekiyle araç kullanan kişiyi adlandırın, ardından çoğul ekini getirin.
Toplantıda çözüm geliştirmeye yardımcı öneriler sunduğunuzu belirtin. Boşluğa yapmak fiilinden türeyen sıfatı yazın.
Kelimelere doğru sırayla dokun.
Kelimelere doğru sırayla dokun.
Kelimelere doğru sırayla dokun.
Bu sözcüğü oluşturmak için parçalara doğru sırayla dokun:
Bu sözcüğü oluşturmak için parçalara doğru sırayla dokun:
İlerlemeni koru
Alıştırma sonuçlarını hesabına kaydetmek için ücretsiz kaydol.
Kaydol ve kaydetZaten hesabım varBugün kullan
Öğrencilerden bir okuyucuyu, bir yazıcıyı ve yapıcı bir öneriyi anlatan üç cümle isteyin. Türetilen sözcüklerin altını çizdirin; fiil tabanını, ek biçimini ve kişi, araç ya da nitelik anlamını ayrı ayrı açıklatın.