Bu B2 dersinde neden bildiren yan yapıyı, ana cümleden ayrı bir öznesi olabilen bir bütün olarak ele alın. Sözcük zincirlerinde yalnızca fiilimsi vardır; neden ilişkisi ayrı yazılan için ile kurulur.
Temel fikir
Tahtada fiil kökü veya gövdesi + -dık + iyelik eki + için sırasını gösterin. Tablodaki sekiz biçimi ünlü uyumu ve ünsüz benzeşmesiyle ilişkilendirin: ç f h k p s ş t sonrasında ek t ile başlar. Ekin sonundaki k, ünlüyle başlayan iyelik ekinden önce ğ olur; -ları/-leri önünde korunur. Kişi karşılaştırmasını geldiğim, geldiğin, geldiği, geldiğimiz, geldiğiniz, geldikleri için dizisiyle yaptırın. Olumsuzluk önce gelir: bil-me-diğ-imiz için. Sıfatla neden kurarken ol- kullanılır: sıcak olduğu için. Bu yapıdaki -dık çekimli geçmiş zaman eki değildir; zaman yorumu bağlama göre şimdiki veya geçmiş zamana uzanabilir.
| Son ünlü | Temel biçim | O ile | Onlar ile |
|---|---|---|---|
| a, ı | -dık | anladığı için | anladıkları için |
| e, i | -dik | bildiği için | bildikleri için |
| o, u | -duk | okuduğu için | okudukları için |
| ö, ü | -dük | güldüğü için | güldükleri için |
| a, ı | -tık | kalktığı için | kalktıkları için |
| e, i | -tik | seçtiği için | seçtikleri için |
| o, u | -tuk | unuttuğu için | unuttukları için |
| ö, ü | -tük | ölçtüğü için | ölçtükleri için |
Örnekler
- Yağmur yağdığı için pikniği erteledik.
- Sen güldüğün için ben de güldüm.
- Yolu bilmediğimiz için haritaya bakıyoruz.
- kalktığımkalktığ-dik sıfat-fiil ekinin biçimleriımİyelik eki: -im / -ım / -um / -üm / -m
- güldüğüngüldüğ-dik sıfat-fiil ekinin biçimleriünSenin iyelik eki: -in / -ın / -un / -ün / -n
- anladıklarıanladık-dik sıfat-fiil ekinin biçimlerilarıÜçüncü çoğul kişi iyelik eki: -leri / -ları
- Çorba sıcak olduğu için bekliyorum.
- Onlar soruyu anladıkları için hemen cevap verdiler.
Sesli okuma, cihazındaki yapay bir Türkçe sesi kullanır. Ses kalitesi ve kullanılabilirliği değişebilir; telaffuzunu değerlendirmez.
Türkçe cihaz sesi bulunamadı. Metni yine de okuyabilirsin.
Dikkat et
Öğrenci iyelik ekini ana cümlenin öznesine göre seçerse iki özneyi ayrı ayrı işaretletin: Sen güldüğün için ben de güldüm. Ardından gerçekleşmiş neden ile amacı karşılaştırın: dinlendiğim için ile dinlenmek için aynı ilişkiyi kurmaz. İçin sözcüğünü zincire ekletmeyin; ayrı yazılır.
Kendin dene
Erken kalkan kişi ben. Boşluğa uygun neden bildiren fiilimsi biçimini yazın.
Cevabı veya örnek cevabı göster
kalktığım
kalktığım: erken kalkan kişi konuşandır; bu yüzden -ım gerekir. Kökün sonundaki k sert kalır, ekin başı t olur; yumuşayan ses ekin sonundaki k sesidir: kalk-tığ-ım.
Neden bölümünde gülen kişi sen; sonuç bölümünde ben. Eksik sözcüğü yazın.
Cevabı veya örnek cevabı göster
güldüğün
güldüğün: gülmeye neden olan kişi sen olduğu için -ün seçilir. Ana cümlenin öznesi olan ben bu eki belirlemez; ü ünlüsü gül-düğ-ün dizisinde korunur.
Yolu bilmeyen kişiler biziz. Olumsuz biçimi boşluğa yazın.
Cevabı veya örnek cevabı göster
bilmediğimiz
bilmediğimiz: yolu bilmeyen kişiler biz olduğundan -imiz gerekir. bil- sonrasındaki -me olumsuzluğu, ardından gelen -diğ- biçiminin ince ünlülü olmasını sağlar.
Soruyu anlayan kişiler onlar. Açık özneyle kullanılabilen iki uyum biçimi de kabul edilir.
Cevabı veya örnek cevabı göster
anladıkları / anladığı
anladıkları: -ları anlayan kişilerin çoğulluğunu gösterir ve ünsüzle başladığı için önceki k korunur. Açıkça yazılan onlar ile anladığı da kullanılabilir; ana yüklemdeki çoğulluk burada çoğul eki zorunlu kılmaz.
Alıştırma turu
Soruları cevapla, ardından mümkün olduğunda Türkçe cümleleri ve sözcükleri yeniden kur. Puanını kaydediyoruz.
Erken kalkan kişi ben. Boşluğa uygun neden bildiren fiilimsi biçimini yazın.
Neden bölümünde gülen kişi sen; sonuç bölümünde ben. Eksik sözcüğü yazın.
Yolu bilmeyen kişiler biziz. Olumsuz biçimi boşluğa yazın.
Soruyu anlayan kişiler onlar. Açık özneyle kullanılabilen iki uyum biçimi de kabul edilir.
Kelimelere doğru sırayla dokun.
Kelimelere doğru sırayla dokun.
Kelimelere doğru sırayla dokun.
Bu sözcüğü oluşturmak için parçalara doğru sırayla dokun:
Bu sözcüğü oluşturmak için parçalara doğru sırayla dokun:
İlerlemeni koru
Alıştırma sonuçlarını hesabına kaydetmek için ücretsiz kaydol.
Kaydol ve kaydetZaten hesabım varBugün kullan
Öğrencilerden bir plan değişikliğine üç gerekçe yazmalarını isteyin: özneleri farklı bir örnek, olumsuz bir neden ve sıfatla kurulan bir neden. Her nedenin öznesini ve iyelik ekini eşleştirtin.