Bu B1 dersinde hedef, şart ekinin yerini ve biçimini ayırt ettirmektir. Öğrenci önce geniş zaman tabanına eklenen şartı, ardından doğrudan fiil köküne gelen dilek-şart ekini çözümler. Kişi eklerinin tam çekimi ayrı derstedir.
Temel fikir
Tahtada gel-ir-se ve gel-se-m yapılarını karşılaştırın. İlkinde geniş zaman eki korunur; ikincisinde dilek-şart eki doğrudan köke gelir ve ardından birinci tekil kişi eki bulunur. Son ünlü e, i, ö, ü ise -se, a, ı, o, u ise -sa seçilir; s değişmez. Ünlüyle biten fiil tabanında da ek doğrudan gelir: bekle-se, oku-sa. Doğrudan köke eklenen biçimin varsayım ya da dilek değeri bağlamdan anlaşılır; her örneği tek bir çeviriyle eşitlemeyin.
| Son ünlü | Ek | Taban | Şart biçimi |
|---|---|---|---|
| e, i, ö, ü | -se | gel | gelse |
| a, ı, o, u | -sa | bak | baksa |
| i | -se | gelir | gelirse |
| a | -sa | yağar | yağarsa |
| e | -se | bekle | beklese |
| u | -sa | oku | okusa |
| i | -se | git | gitse |
Örnekler
- Yağmur yağarsa pencereyi kapatırım.
- Erken gelirsen birlikte yemek yaparız.
- Bu kitabı okursan konuyu anlarsın.
- gelirsegelirGeniş zaman eki: -ir, -ar, -erseŞart eki -se / -sa: biçim ve ek sırası
- yağarsayağarGeniş zaman eki: -ir, -ar, -ersaŞart eki -se / -sa: biçim ve ek sırası
- gelsemgelseŞart eki -se / -sa: biçim ve ek sırasımDilek-şart çekiminde kişi ekleri
Sesli okuma, cihazındaki yapay bir Türkçe sesi kullanır. Ses kalitesi ve kullanılabilirliği değişebilir; telaffuzunu değerlendirmez.
Türkçe cihaz sesi bulunamadı. Metni yine de okuyabilirsin.
Dikkat et
Öğrenci, koşul anlamını görünce geniş zaman ekini gereksiz sayabilir. Gelirse ile gelse biçimlerini aynı bağlamda her zaman birbirinin yerine koyamayacağını gösterin. Ayrıca gitse içindeki t korunur; ardından ünsüzle başlayan bir ek geldiği için burada yumuşama yoktur.
Kendin dene
gelir tabanına şart ekini ekleyin; üçüncü tekil kişi biçimini yazın.
Cevabı veya örnek cevabı göster
gelirse
gelirse: Verilen gelir tabanı geniş zaman ekini zaten taşır. Öğrenci r sesini korumalı; son ünlü i olduğu için -se seçmelidir. Üçüncü tekil kişide ayrıca kişi eki yoktur.
yağar tabanına şart ekini ekleyin; sözcüğün tamamını yazın.
Cevabı veya örnek cevabı göster
yağarsa
yağarsa: yağar tabanının son ünlüsü a olduğu için -sa gelir. Yağmurun yağması koşul olur; kökteki ğ yazıda korunur.
gel- köküne doğrudan dilek-şart ekini ve birinci tekil kişi ekini getirin.
Cevabı veya örnek cevabı göster
gelsem
gelsem: Yönerge doğrudan köke eklenen varsayım biçimini ve birinci tekil kişiyi istiyor. Çözümleme gel, se, m olmalıdır; -ir eklemek gelirsem biçimini oluşturur.
git- köküne doğrudan dilek-şart ekini getirin; üçüncü tekil kişi biçimini yazın.
Cevabı veya örnek cevabı göster
gitse
gitse: Öğrenci başka çekimlerdeki gid- biçimini buraya taşımamalıdır. Ek s ile başladığından t korunur; son ünlü i, -se biçimini belirler.
Alıştırma turu
Soruları cevapla, ardından mümkün olduğunda Türkçe cümleleri ve sözcükleri yeniden kur. Puanını kaydediyoruz.
gelir tabanına şart ekini ekleyin; üçüncü tekil kişi biçimini yazın.
yağar tabanına şart ekini ekleyin; sözcüğün tamamını yazın.
gel- köküne doğrudan dilek-şart ekini ve birinci tekil kişi ekini getirin.
git- köküne doğrudan dilek-şart ekini getirin; üçüncü tekil kişi biçimini yazın.
Kelimelere doğru sırayla dokun.
Kelimelere doğru sırayla dokun.
Kelimelere doğru sırayla dokun.
Bu sözcüğü oluşturmak için parçalara doğru sırayla dokun:
Bu sözcüğü oluşturmak için parçalara doğru sırayla dokun:
İlerlemeni koru
Alıştırma sonuçlarını hesabına kaydetmek için ücretsiz kaydol.
Kaydol ve kaydetZaten hesabım varBugün kullan
Öğrencilerden yarın için geniş zaman ve şart ekiyle iki koşul yazmalarını isteyin. Ardından gelsem biçimini üç parçaya ayırsınlar ve gelirsem ile yapı ve anlam farkını açıklasınlar.