-me / -ma: zakaz, czyli rozkaz przeczący

Zasada

Do bliskiej osoby dodaj do tematu czasownika -me (po e i ö ü) lub -ma (po a ı o u): gelme, bakma. Do kilku osób albo grzecznie dodaj jeszcze -yin lub -yın: gelmeyin, bakmayın; y jest potrzebne, bo -me/-ma kończy się samogłoską. Na tablicach pojawia się często -meyiniz / -mayınız. Temat się nie zmienia: gitme, yeme.

Przykłady

• Bugün okula geç kalma.Nie spóźnij się dziś do szkoły.
• Lütfen burada sigara içmeyin.Proszę tutaj nie palić.Forma z -yin zwraca się do kilku osób albo grzecznie do jednej. Na tablicach częste jest dłuższe -meyiniz: sigara içmeyiniz.
• Anahtarını evde unutma.Nie zostawiaj klucza w domu.Rozkaz do bliskiej osoby nie ma po -ma żadnej końcówki: Anahtarını evde unutma. Pasuje do przyjaciół, rodziny i dzieci.
• gitmeyinnie idźciegit·me-me / -ma: zakaz, czyli rozkaz przeczący·yin-in / -ın / -un / -ün: grzeczny rozkaz
• korkmayınnie bójcie siękork·ma-me / -ma: zakaz, czyli rozkaz przeczący·yın-in / -ın / -un / -ün: grzeczny rozkaz
• beklemeyinnie czekajciebekle·me-me / -ma: zakaz, czyli rozkaz przeczący·yin-in / -ın / -un / -ün: grzeczny rozkaz
• yemeyinnie jedzcieye·me-me / -ma: zakaz, czyli rozkaz przeczący·yin-in / -ın / -un / -ün: grzeczny rozkazTemat ye nie zmienia się przed -me: yeme, yemeyin. Porównaj yiyemem, „nie mogę jeść”, gdzie forma niemożności go zmienia.
• Bana yalan söyleme.Nie okłamuj mnie.
• Çocuklar, sokakta top oynamayın.Dzieci, nie grajcie w piłkę na ulicy.

Uważaj

Nie pomijaj y i nie wstawiaj przeczenia za końcówkę: gelmein i gelinme są błędne, poprawnie jest gelmeyin. Samo gelme brzmi szorstko wobec osoby starszej, więc powiedz gelmeyin. Nie myl też z -eme-: gelme znaczy „nie przychodź”, a gelemem „nie mogę przyjść”.

Spróbuj samodzielnie

1. Powiedz bliskiej osobie, żeby nie przychodziła: gel (przychodzić).

   Pokaż odpowiedź lub przykładową odpowiedź

   gelme

   gelme: ostatnia samogłoska w gel to e, przednia, więc -me; do przyjaciela nie dodaje się już nic.

2. Powiedz kilku osobom, żeby tego nie robiły: yap (robić).

   Pokaż odpowiedź lub przykładową odpowiedź

   yapmayın

   yapmayın: ostatnia samogłoska a jest tylna, więc -ma, a potem -yın z literą y.

3. Powiedz kilku osobom, żeby nie czekały: bekle (czekać).

   Pokaż odpowiedź lub przykładową odpowiedź

   beklemeyin

   beklemeyin: bekle już kończy się samogłoską; -me dodajemy do całego tematu, potem -yin z y.

4. Powiedz bliskiej osobie, żeby tego nie jadła: ye (jeść).

   Pokaż odpowiedź lub przykładową odpowiedź

   yeme

   yeme: ye nie zmienia się przed -me; yiyemem znaczy „nie mogę jeść”.

Użyj tego dzisiaj

Napisz trzy zakazy, jakie mogą paść w domu lub w pracy: jeden do przyjaciela, jeden do grupy i jeden na tablicę. Podkreśl -me/-ma i sprawdź y.