Bu derste öğrencinin dileği söyleyen kişi ile dilekteki eylemi yapacak kişiyi ayırmasını hedefleyin. Önce aynı eylemi farklı kişilerle çekimletin; ardından biçimleri şimdiki zamana veya geleceğe yönelik özgün dilek cümlelerine yerleştirin.
Temel fikir
Dilek-şart ekinin dilek işlevini ele alın: son ünlü a ı o u ise -sa, e i ö ü ise -se gelir. Eki kişi ekleri izler; üçüncü tekil kişide ayrıca kişi eki bulunmaz. Oku-sa-k örneğinde ünlüyle biten gövdeye araya ses koymadan ek getirildiğini gösterin. Olumsuzluk kip ekinden öncedir: yat-ma-sa-m. Keşke ile bu yapı tek başına dilek bildirebilir; her örneğe bir sonuç cümlesi ekletmeyin. Geçmişe dönük pişmanlıkta genellikle -saydı/-seydi kullanıldığını Keşke dün gelseydim üzerinden hatırlatın; zaman yorumunda bağlamın belirleyici olduğunu belirtin.
| Kişi | -se | -sa | Olumsuz: -se | Olumsuz: -sa |
|---|---|---|---|---|
| ben | gelsem | kalsam | gelmesem | kalmasam |
| sen | gelsen | kalsan | gelmesen | kalmasan |
| o | gelse | kalsa | gelmese | kalmasa |
| biz | gelsek | kalsak | gelmesek | kalmasak |
| siz | gelseniz | kalsanız | gelmeseniz | kalmasanız |
| onlar | gelseler | kalsalar | gelmeseler | kalmasalar |
Örnekler
- Keşke yarın birlikte yüzsek.
- Keşke bu akşam evde kalsak.
- Keşke komşular biraz sessiz konuşsalar.
- gelsemgelse-sa / -se ile dilek çekimimDilek-şart çekiminde kişi ekleri
- yüzsekyüzse-sa / -se ile dilek çekimikDilek-şart çekiminde kişi ekleri
- kalsakkalsa-sa / -se ile dilek çekimikDilek-şart çekiminde kişi ekleri
- dinlesenizdinlese-sa / -se ile dilek çekiminizDilek-şart çekiminde kişi ekleri
- Keşke yarın erken kalkmasam.
Sesli okuma, cihazındaki yapay bir Türkçe sesi kullanır. Ses kalitesi ve kullanılabilirliği değişebilir; telaffuzunu değerlendirmez.
Türkçe cihaz sesi bulunamadı. Metni yine de okuyabilirsin.
Dikkat et
Öğrenci, dileği kendisi söylediği için her fiili birinci kişiyle çekimleyebilir. Keşke gelsen cümlesinde dileği söyleyen ile gelmesi istenen kişi farklıdır. Düzeltme sırasında yalnız eki söylemek yerine gelmesi istenen kişinin kim olduğunu sorun.
Kendin dene
Yarın için dilek bildirin. Gelmek fiilini ben kişisiyle çekip boşluğa yazın.
Cevabı veya örnek cevabı göster
gelsem
gelsem: Boşlukta gelmesi istenen kişi ben olduğu için -m gerekir. Gel- kökündeki ince ünlü -se biçimini seçtirir; dileğin öznesi böylece açıkça kodlanır.
Biz kişisiyle hafta sonu daha çok okuma dileğini tamamlayın.
Cevabı veya örnek cevabı göster
okusak
okusak: Biz kişisi -k ile gösterilir. Oku- gövdesinin son ünlüsü u olduğu için -sa gelir; gövdeyle ek arasına y konmaz.
Ben kişisiyle bu gece geç yatmama dileğini tamamlayın; olumsuz biçimi yazın.
Cevabı veya örnek cevabı göster
yatmasam
yatmasam: İstenen durum geç yatmamak olduğundan olumsuzluk eki -ma, -sa ekinden önce gelir. Sondaki -m eylemin öznesini belirtir; cümle gerçekleşmiş bir yatma olayını anlatmaz.
Siz kişisiyle yarın bu yoldan gitme dileğini tamamlayın.
Cevabı veya örnek cevabı göster
gitseniz
gitseniz: Verilen siz kişisi için -se sonrasında -niz seçilir. Ek s ünsüzüyle başladığı için git- kökünün sonundaki t değişmez.
Alıştırma turu
Soruları cevapla, ardından mümkün olduğunda Türkçe cümleleri ve sözcükleri yeniden kur. Puanını kaydediyoruz.
Yarın için dilek bildirin. Gelmek fiilini ben kişisiyle çekip boşluğa yazın.
Biz kişisiyle hafta sonu daha çok okuma dileğini tamamlayın.
Ben kişisiyle bu gece geç yatmama dileğini tamamlayın; olumsuz biçimi yazın.
Siz kişisiyle yarın bu yoldan gitme dileğini tamamlayın.
Kelimelere doğru sırayla dokun.
Kelimelere doğru sırayla dokun.
Kelimelere doğru sırayla dokun.
Bu sözcüğü oluşturmak için parçalara doğru sırayla dokun:
Bu sözcüğü oluşturmak için parçalara doğru sırayla dokun:
İlerlemeni koru
Alıştırma sonuçlarını hesabına kaydetmek için ücretsiz kaydol.
Kaydol ve kaydetZaten hesabım varBugün kullan
Öğrencilerden yarın için biri kendileri, biri birkaç arkadaşları hakkında iki dilek yazmalarını isteyin. Bir cümle olumsuz olsun. Kişi ekini işaretletip dileği söyleyenle eylemi yapacak kişiyi ayrı ayrı belirletin.