Bu derste öğrenciden yalnızca bir eki değiştirmesini değil, konuşma durumunu yeniden kurmasını isteyin. Tahtada konuşan, dinleyen ve eylemi yapan için ayrı alanlar açın. Önce sözün bildirme, soru veya istek işlevini belirletin; ardından aktarımın gününü ve yerini değiştirin.

Temel fikir

Bildirme içeriği söylemek ile aktarılırken şimdiki ya da geçmiş durumlar için -dik, gelecek için -ecek yapısı; ardından iyelik ve belirtme durumu eki kullanılır. Buradaki ek adları bütün biçimlerin listesi değildir. İyelik eki, iç cümlenin öznesine bağlanır: Ece benim erken ayrıldığımı söyledi cümlesinde ayrılan kişi anlatıcıdır. Açık iç özne ilgi durumu eki alır; ad veya sıfat yüklemi olmak ile kurulur: odanın boş olduğunu. Olumsuzluğu koruyun: bulamadığını, bulamama durumunu aktarır. Sormak ile soru sözcüğü korunabilir (nerede oturduğumu) veya olumlu-olumsuz çift kurulabilir (gelip gelmeyeceğimi). İstek aktarımında istemek ile adlaştırılmış eylem kullanılır: benden kapatmamı istedi. Yarın ile ertesi gün, burada ile orada arasındaki seçimi ezber dönüşümüne değil, gün ve yer göndergesine bağlayın.

Karşılaştırılacak kalıplar
İlk söylenen sözDolaylı aktarım
Ece: “Atölyede çalışıyorum.”Ece bana atölyede çalıştığını söyledi.
Mert: “Size dosyayı göndereceğim.”Mert bize dosyayı göndereceğini söyledi.
Selin bana: “Nerede oturuyorsun?”Selin bana nerede oturduğumu sordu.
Ece: “Anahtarı bulamadım.”Ece anahtarı bulamadığını söyledi.
Mert bana: “Gelecek misin?”Mert bana gelip gelmeyeceğimi sordu.
Selin bana: “Pencereyi kapat.”Selin benden pencereyi kapatmamı istedi.
Ece: “Oda boş.”Ece odanın boş olduğunu söyledi.

Örnekler

  • Ece bana atölyede çalıştığını söyledi.
  • Mert bize dosyayı göndereceğini söyledi.
  • Selin bana nerede oturduğumu sordu.
  • Ece anahtarı bulamadığını söyledi.
  • Mert bana gelip gelmeyeceğimi sordu.
  • Selin benden pencereyi kapatmamı istedi.
  • Ece odanın boş olduğunu söyledi.
  • Mert ertesi gün orada olacağını söyledi.
  • Ece benim erken ayrıldığımı söyledi.

Sesli okuma, cihazındaki yapay bir Türkçe sesi kullanır. Ses kalitesi ve kullanılabilirliği değişebilir; telaffuzunu değerlendirmez.

Dikkat et

Öğrenci her ben sözünü üçüncü kişiye çevirmemeli; kendi sözünü aktarırken birinci kişi korunur. Ayrıca söyledi geçmiş zamanlı diye iç olayın da geçmiş olması gerekmez. Geleceğini söyledi, gelmenin ilk sözden sonra beklendiğini bildirir; gerçekten gelindiğini kanıtlamaz. Aynı gün yapılan aktarımda yarın kalabilir.

Kendin dene

  1. Ece’nin tamamlanmış eylemini aktarın. Yalnızca boşluğa gelecek sözcüğü yazın.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    gönderdiğini

    gönderdiğini: Dosyayı gönderen Ece olduğundan iç özne üçüncü kişidir. Sondaki belirtme durumu eki, tamamlanmış eylemi söylemenin içeriği yapar; dinleyiciyi göstermez.

  2. Pazartesi söylenen sözü cuma günü başka bir yerden aktarın. Eksik fiil biçimini yazın.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    olacağını

    olacağını: Mert pazartesi konuştuğunda söz konusu bulunma durumu henüz gelecektedir. Cuma günü aktarım yapmak bu ilişkiyi değiştirmez; ertesi gün salıyı, orada ilk konuşmadaki yeri gösterir.

  3. Selin bu soruyu bugün anlatıcıya yöneltti. Aynı gün aktarırken boşluğu olumlu-olumsuz çiftle tamamlayın.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    gelip gelmeyeceğimi

    gelip gelmeyeceğimi: Selin soruyu anlatıcıya yöneltmiştir; gelecek kişi anlatıcı olduğundan birinci kişi iyeliği gerekir. Olumlu-olumsuz çift, evet-hayır sorusunun belirsizliğini korur.

  4. Mert’in anlatıcıya yönelttiği isteği aktarın. Yalnızca boşluğa gelecek sözcüğü yazın.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    kapatmamı

    kapatmamı: Mert kapının anlatıcı tarafından kapatılmasını istemiştir; kapatıldığını bildirmemiştir. Eylem adı birinci kişi iyeliği ve belirtme durumu eki alır; benden isteğin yöneldiği kişiyi belirtir.

Bugün kullan

Öğrencilere pazartesi günü geçen, bir bildirme, bir soru ve bir istek içeren özgün bir konuşma yazdırın. Cuma günü başka bir yerden aktarmalarını isteyin. Kişi eklerinin göndergelerini ve değişen zaman-yer sözlerinin gerekçelerini açıklatsınlar.