Bu derste olumsuz dil aktarımını eşdizim ve bağlam üzerinden ele alın. Öğrencinin ekleri doğru kullanması, amaçladığı anlamı aktardığını göstermez. Önce ne anlatmak istediğini açıklatın; ardından Türkçe ifadenin aynı olayı anlatıp anlatmadığını birlikte karşılaştırın.

Temel fikir

Eşdizimleri tek tek sözcüklerin karşılıkları olarak değil, anlamlı birliktelikler olarak çalıştırın: karar vermek, karar almak, fotoğraf çekmek, birlikte vakit geçirmek. Öğrenci önce eylemi açıklasın, sonra uygun birlikteliği seçsin. İngilizcedeki aynı fiille anlatılabilen otobüse yetişememe ve birinin yokluğunu hissetme durumlarını otobüsü kaçırmak ve birini özlemek ile karşılaştırın. Çeviri yoluyla oluşmuş her ifade yanlış değildir; belirleyici olan Türkçedeki kullanım ve bağlamdır. Amaç deyim listesi öğretmek değil, öğrencinin kendi çevirisini gerekçelendirerek denetlemesidir.

Örnekler

  • Kurul sonunda karar verdi.
  • Burada birlikte vakit geçiriyoruz.
  • Çocuklar avluda fotoğraf çekiyor.
  • Son otobüsü kaçırmamak için toplantıdan erken ayrıldık.
  • Eski komşularımı özlüyorum ama onlarla hâlâ görüşüyorum.
  • Bu sabah arkadaşımızdan iki fotoğraf aldık.

Sesli okuma, cihazındaki yapay bir Türkçe sesi kullanır. Ses kalitesi ve kullanılabilirliği değişebilir; telaffuzunu değerlendirmez.

Dikkat et

Fotoğraf almak ifadesini her bağlamda yanlış saymayın. Arkadaşımdan bir fotoğraf aldım cümlesinde bir fotoğrafın elimize ulaşması anlatılabilir. Kamera ile görüntü oluşturma kastediliyorsa fotoğraf çektim uygundur. Düzeltmeden önce öğrencinin amaçladığı olayı sorun; böylece anlam değişikliğini yalnızca dil bilgisi hatası gibi ele almamış olursunuz.

Kendin dene

  1. Boşluğu vermek ya da almak fiilinin görülen geçmiş zaman, birinci çoğul kişi biçimiyle tamamlayın. İki seçenek de kabul edilir.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    verdik / aldık

    verdik / aldık: Tartışma sonunda bir karara ulaşılmıştır. Karar sözcüğü bu iki fiille de kullanılabilir; fiziksel bir nesnenin verilmesi ya da alınması gerekmez.

  2. Kamerayla görüntü oluşturma anlamına uygun fiili seçin: çekiyoruz mu, alıyoruz mu?

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    çekiyoruz

    çekiyoruz: Kameranın hazır olması, yeni bir görüntü oluşturulduğunu gösterir. Alıyoruz ise başka bir bağlamda bir fotoğrafın elde edilmesini anlatabilir.

  3. Otobüs biz gelmeden kalkmış. Yetişememe anlamı için kaçırdık ile özledik arasından seçim yapın.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    kaçırdık

    kaçırdık: Otobüs biz varmadan kalktığı için burada söz konusu olan yetişememedir. Duygusal bir özlemden söz edilmiyor.

  4. Eski komşularla yeniden buluşma isteğine uygun duyguyu seçin: özlüyorum mu, kaçırıyorum mu?

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    özlüyorum

    özlüyorum: Eski komşularla yeniden buluşma isteği, onların yokluğunun hissedildiğini gösterir. Kaçırıyorum bu duyguyu anlatmaz.

Bugün kullan

Öğrencilere fotoğraf çekme ve fotoğraf alma durumları yazdırın; her biri seçtiği fiili gerekçelendirsin. Ardından kendi dillerindeki bir ifadeyi önce açıklamalarını, sonra Türkçeye aktarmalarını isteyin. Son cümleyi bağlantı verilen söz dizimi dersiyle denetletin.