Bu B2 dersinde öğrencilerin fiili yalnızca sözlük karşılığıyla değil, aldığı içerikle değerlendirmesini sağlayın. Bir kararın gerekçesini anlatma ve bir programı duyurma bağlamlarını karşılaştırın; iki kullanımda da aynı fiil bulunabilir.
Temel fikir
Açıklamak geçişli bir fiildir. Bir şeyi birine açıklamak kalıbında belirli nesne belirtme, alıcı yönelme durumundadır. Neden beklediğini gibi adlaştırılmış soru yapıları ve ücretsiz olacağını gibi gelecek içerikli yan cümleler de nesne görevinde kullanılabilir. Çekimleri açıklıyorum, açıkladım, açıklayacağım üzerinden karşılaştırın: ilkinde ünlü daralması, sonuncusunda yardımcı y ve gelecek zaman ekindeki k → ğ değişimi görülür.
| Kullanım / kişi | Biçim |
|---|---|
| Mastar | açıklamak |
| Şimdiki zaman: ben | açıklıyorum |
| Görülen geçmiş zaman: ben | açıkladım |
| Gelecek zaman: ben | açıklayacağım |
| Geniş zaman: ben | açıklarım |
| Olumsuz şimdiki zaman: ben | açıklamıyorum |
| Rica: sen | açıklar mısın? |
| Edilgen geçmiş zaman | açıklandı |
Örnekler
- Bu şema yöntemi açıklıyor.
- Toplantıda kararın nedenini açıkladık.
- Yarın yeni programı açıklayacağız.
- Bu ayrıntıyı sana sonra açıklayacağım.
- Bana neden beklediğini açıklar mısın?
- Dernek, atölyenin ücretsiz olacağını açıkladı.
- Sonuçlar henüz açıklanmadı.
Sesli okuma, cihazındaki yapay bir Türkçe sesi kullanır. Ses kalitesi ve kullanılabilirliği değişebilir; telaffuzunu değerlendirmez.
Türkçe cihaz sesi bulunamadı. Metni yine de okuyabilirsin.
Dikkat et
Öğrenci dinleyeni beni ile gösterirse önce kimin açıklandığını, kimin dinlediğini sorun: bana açıkla ile beni açıkla aynı anlamı taşımaz. Ayrıca sonuçları açıkladı ifadesinden mutlaka gerekçe sunulduğu sonucu çıkmaz; yalnızca duyuru yapılmış olabilir.
Kendin dene
Şu anda yöntemi ___. cümlesini açıklamak fiilinin birinci tekil kişi şimdiki zaman biçimiyle tamamlayın.
Cevabı veya örnek cevabı göster
açıklıyorum
açıklıyorum: şu anda sürmekte olan eyleme işaret eder. Açıkla- gövdesinin son ünlüsü -yor önünde daralır; -um birinci tekil kişiyi gösterir.
Yarın ayrıntıları ___. cümlesini açıklamak fiilinin birinci tekil kişi gelecek zaman biçimiyle tamamlayın.
Cevabı veya örnek cevabı göster
açıklayacağım
açıklayacağım: yönerge gelecek zaman ve birinci tekil kişi ister. Yarın bu zamanla uyumludur; gövdenin sonundaki a korunur, araya y girer ve ekin k sesi ğ olur.
Bu kuralı ___ açıklar mısın? cümlesinde dinleyeni belirtmek için ben zamirine uygun durum ekini getirin.
Cevabı veya örnek cevabı göster
bana
bana: açıklanan içerik bu kuralı, dinleyen kişi ise konuşanın kendisidir. Ben zamirinin yönelme biçimi bana olduğu için bene ya da beni kullanılamaz.
Neden ___ açıkladı. cümlesinde beklemek fiilini -dik yapısıyla adlaştırın; bekleyen kişi o olsun.
Cevabı veya örnek cevabı göster
beklediğini
beklediğini: neden ile başlayan yan cümle, açıklanan içeriği oluşturur. Burada bekle-diğ-i-n-i çözümlemesinde üçüncü tekil kişi iyelik eki, yardımcı n ve belirtme eki vardır. Aynı yazılı biçimin başka bağlamda ikinci tekil kişiye de gönderme yapabildiğini gösterin.
Alıştırma turu
Soruları cevapla, ardından mümkün olduğunda Türkçe cümleleri ve sözcükleri yeniden kur. Puanını kaydediyoruz.
Şu anda yöntemi ___. cümlesini açıklamak fiilinin birinci tekil kişi şimdiki zaman biçimiyle tamamlayın.
Yarın ayrıntıları ___. cümlesini açıklamak fiilinin birinci tekil kişi gelecek zaman biçimiyle tamamlayın.
Bu kuralı ___ açıklar mısın? cümlesinde dinleyeni belirtmek için ben zamirine uygun durum ekini getirin.
Neden ___ açıkladı. cümlesinde beklemek fiilini -dik yapısıyla adlaştırın; bekleyen kişi o olsun.
Kelimelere doğru sırayla dokun.
Kelimelere doğru sırayla dokun.
Kelimelere doğru sırayla dokun.
İlerlemeni koru
Alıştırma sonuçlarını hesabına kaydetmek için ücretsiz kaydol.
Kaydol ve kaydetZaten hesabım varBugün kullan
Öğrencilere bir kararın gerekçesini açıklatan ve bir atölyeyi duyurtan iki ayrı durum verin. Bir cümlede alıcıyı belirtmelerini, duyuruyu ise konuşanı söylemeden edilgen yapıyla yeniden yazmalarını isteyin.