Bu derste öğrencinin yalnızca çekim tablosunu tamamlamasını değil, neyin belirtildiğini bulmasını hedefleyin. Bir toplantı notu üzerinden isim nesne ile yan cümle nesnesini karşılaştırın; bildirme, açıklama ve kanıtlama arasındaki anlam farkını konuşturun.

Temel fikir

Belirtmek geçişli bir fiildir. Gerekçeyi belirtmek örneğinde nesne bir isim grubudur; metnin hazır olmadığını belirtti örneğinde ise bildirilen içerik yan cümleyle verilir. Katılacağını belirtti geleceğe dönük bir bilgiyi aktarır. Gövdenin sonundaki t, belirtiyorum ve belirtirim biçimlerinde korunur; geçmiş zaman belirttim, gelecek zaman belirteceğim, olumsuz şimdiki zaman belirtmiyorum olur. Tabloda onlar için çoğul çekim gösterilir; bu özneyle tekil yüklem kullanımını da yanlış saymayın.

Karşılaştırılacak kalıplar
KişiŞimdiki zamanGörülen geçmiş zamanGelecek zamanGeniş zamanOlumsuz şimdiki zaman
benbelirtiyorumbelirttimbelirteceğimbelirtirimbelirtmiyorum
senbelirtiyorsunbelirttinbelirteceksinbelirtirsinbelirtmiyorsun
obelirtiyorbelirttibelirtecekbelirtirbelirtmiyor
bizbelirtiyoruzbelirttikbelirteceğizbelirtirizbelirtmiyoruz
sizbelirtiyorsunuzbelirttinizbelirteceksinizbelirtirsinizbelirtmiyorsunuz
onlarbelirtiyorlarbelirttilerbelirteceklerbelirtirlerbelirtmiyorlar

Örnekler

  • Yazar amacını açıkça belirtiyor.
  • Toplantıda çekincelerimi belirttim.
  • Raporda toplam maliyeti belirteceğiz.
  • Editör, metnin henüz hazır olmadığını belirtti.
  • Konuşmacı, yarın çevrim içi katılacağını belirtti.
  • Lütfen mesajınızda hangi saati tercih ettiğinizi belirtin.
  • Bu çizelge teslim tarihini belirtmiyor.
  • Her teklifin sonunda teslim süresini belirtiriz.

Sesli okuma, cihazındaki yapay bir Türkçe sesi kullanır. Ses kalitesi ve kullanılabilirliği değişebilir; telaffuzunu değerlendirmez.

Dikkat et

Öğrencinin beliriyor ile belirtiyor biçimlerini ayırdığını denetleyin: ilki görünür duruma gelmeyi, ikincisi bir bilgiyi açıkça bildirmeyi anlatır. Ayrıca belirtti fiilinden ayrıntılı açıklama ya da kanıt sunulduğu sonucu çıkmaz; açıklamak ve kanıtlamak ile aynı eylemi anlatmak zorunda değildir.

Kendin dene

  1. Dün tamamlanan bildirme eylemini birinci tekil kişide çekimleyin.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    belirttim

    belirttim: dün sözcüğü tamamlanmış eylemi geçmişe yerleştirir. Belirt- gövdesinin ötümsüz son sesi nedeniyle ek -ti olur; -m birinci tekil kişiyi gösterir. Yan yana gelen iki t de yazılır.

  2. Yarın yapılacak bildirmeyi birinci çoğul kişide, gelecek zamanla anlatın.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    belirteceğiz

    belirteceğiz: yarın için istenen gelecek zaman eki -ecek, birinci çoğul kişi eki -iz önünde k sesini ğ sesine dönüştürür. Gövdenin sonundaki t ise değişmez.

  3. Metnin hazır olmadığı bilgisini aktarın; olmamak fiilini yan cümleye uygun biçime getirin.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    olmadığını

    olmadığını: olumsuz olan, editörün bildirmesi değil metnin hazır olmasıdır. ol-ma-dık-ı-n-ı sırasıyla olumsuzluk, adlaştırma, üçüncü tekil kişi iyelik eki, bağlayıcı ünsüz ve belirtme durumu içerir. Ünlü önünde k, ğ olur.

  4. Tercih edilen saati soran kibar isteği siz kişisine göre tamamlayın; iki emir biçimi de kabul edilir.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    belirtin / belirtiniz

    belirtin / belirtiniz: istek siz kişisine yöneldiği için yalın belirt biçimi bu yönergeyi karşılamaz. İki cevap da uygundur; belirtiniz daha resmî bir sesleniş sağlar.

Bugün kullan

Öğrencilerden bir çekinceyi, henüz hazır olmayan bir metni ve yarın bildirilecek bir ayrıntıyı içeren toplantı notu yazmalarını isteyin. Ardından tercih edilen saati soran kibar bir cümle ekletin; nesneleri ve bildirilen içeriğin öznesini buldurun.