Öğrencilerin beklemek fiilini üç zamanda çekip kimi ya da neyi beklediklerini söylemeleri için kısa bir not.
Temel fikir
Beklemek düzenli bir fiildir; gövde bekle- ünlüyle biter. Şimdiki zaman ekinden önce son ünlü düşer (ünlü düşmesi): bekliyorum. Geçmişte ve gelecekte düşmez: bekledim, bekleyeceğim. Beklenen şey belirtili nesne olduğundan belirtme durumu alır: otobüsü bekliyorum; belirtisiz nesne yalın kalır: bir arkadaş bekliyorum.
| Kişi | Şimdiki zaman | Geçmiş zaman | Gelecek zaman | Olumsuz (şimdiki) |
|---|---|---|---|---|
| ben | bekliyorum | bekledim | bekleyeceğim | beklemiyorum |
| sen | bekliyorsun | bekledin | bekleyeceksin | beklemiyorsun |
| o | bekliyor | bekledi | bekleyecek | beklemiyor |
| biz | bekliyoruz | bekledik | bekleyeceğiz | beklemiyoruz |
| siz | bekliyorsunuz | beklediniz | bekleyeceksiniz | beklemiyorsunuz |
| onlar | bekliyorlar | beklediler | bekleyecekler | beklemiyorlar |
Örnekler
- Ben seni burada bekliyorum.
- Dün akşam otobüsü yarım saat bekledik.
- Yarın sabah Ali'yi kapıda bekleyeceğim.Özel ad kesme işaretiyle ayrılır ve belirtme durumu alır: Ali'yi. Ali ünlüyle bittiği için araya y kaynaştırması girer.
- Biz de sizi bekliyoruz.
- Lütfen biraz bekleyin.Bekleyin, saygılı ya da çoğul emir kipidir: bekle- gövdesine y kaynaştırması ve -in gelir. Kalıp olarak öğretilebilir.
- Bu akşam kimseyi beklemiyorum.Olumsuzluk eki -me-, -iyor'dan önce gelir; bekle- + me + iyor birleşince beklemiyorum olur. Kimse nesne olunca kimseyi biçimini alır.
- Burada bir arkadaş bekliyorum.Belirtisiz nesne yalın kalır: bir arkadaş. Belirli bir arkadaş için arkadaşımı bekliyorum denir.
Sesli okuma, cihazındaki yapay bir Türkçe sesi kullanır. Ses kalitesi ve kullanılabilirliği değişebilir; telaffuzunu değerlendirmez.
Türkçe cihaz sesi bulunamadı. Metni yine de okuyabilirsin.
Dikkat et
Öğrenciler İngilizcedeki “wait for” kalıbına uyup için ekler (senin için bekliyorum); bu, beklenen kişiyi değil, bekleme işinin kimin adına yapıldığını anlatır. Beklenen kişi belirtme durumuyla söylenir: seni bekliyorum. Ayrıca bekleyorum yazanlara ünlü düşmesini hatırlatın.
Kendin dene
Belirtme durumu ekini ekleyin (belirli bir otobüs).
Cevabı veya örnek cevabı göster
otobüsü
otobüsü: belirli bir otobüs belirtili nesnedir; son ünlü ü olduğu için belirtme eki -ü olur.
Gelecek zamanla yazın (ben).
Cevabı veya örnek cevabı göster
bekleyeceğim
bekleyeceğim: gövde e ile bittiğinden y kaynaştırması girer; ünlüyle başlayan -im öncesinde k, ğ'ye dönüşür.
Geçmiş zamanla yazın (biz).
Cevabı veya örnek cevabı göster
bekledik
bekledik: geçmişte ünlü düşmez, kaynaştırma da yoktur; e'den sonra -di gelir, “biz” kişi eki -k'dir.
Şimdiki zamanla yazın (siz).
Cevabı veya örnek cevabı göster
bekliyorsunuz
bekliyorsunuz: -iyor öncesinde gövdenin son ünlüsü düşer; “siz” için -sunuz gelir.
Alıştırma turu
Soruları cevapla, ardından mümkün olduğunda Türkçe cümleleri ve sözcükleri yeniden kur. Puanını kaydediyoruz.
Belirtme durumu ekini ekleyin (belirli bir otobüs).
Gelecek zamanla yazın (ben).
Geçmiş zamanla yazın (biz).
Şimdiki zamanla yazın (siz).
Kelimelere doğru sırayla dokun.
Kelimelere doğru sırayla dokun.
Kelimelere doğru sırayla dokun.
İlerlemeni koru
Alıştırma sonuçlarını hesabına kaydetmek için ücretsiz kaydol.
Kaydol ve kaydetZaten hesabım varBugün kullan
Öğrencilerden otobüs, arkadaş, dünkü bir gecikme ve yarınki bir plan üzerine dört cümle yazmalarını isteyin; nesnenin belirtili mi belirtisiz mi olduğunu sorun.