Bu derste düzeltmek fiilini metindeki yanlışı giderme ve eğri bir nesneyi düzgün konuma getirme bağlamlarında ele alın. B2 öğrencilerinden yalnız çekim üretmelerini değil, eylemi yapanı ve eylemden etkileneni cümlede göstermelerini de isteyin.

Temel fikir

Düzelt- gövdesinin sonundaki t, ünlüyle başlayan eklerden önce korunur: düzeltiyorum, düzeltirim. Düzelttim biçiminde gövdenin t ünsüzünü geçmiş zaman ekinin t ünsüzü izler. Düzelteceğim biçiminde yumuşayan ses gövdede değil, gelecek zaman ekindedir. Belirli nesneyi bu cümleyi düzeltmek ile gösterin. Olumsuzluk için düzeltmiyorum, nazik istek için düzeltebilir misiniz? biçimlerini karşılaştırın. Tabloda altı kişinin olumlu çekimleri vardır; onlar öznesiyle yüklemin tekil de olabileceğini belirtin.

Karşılaştırılacak kalıplar
KişiŞimdiki zamanGeniş zamanGörülen geçmiş zamanGelecek zaman
bendüzeltiyorumdüzeltirimdüzelttimdüzelteceğim
sendüzeltiyorsundüzeltirsindüzelttindüzelteceksin
odüzeltiyordüzeltirdüzelttidüzeltecek
bizdüzeltiyoruzdüzeltirizdüzelttikdüzelteceğiz
sizdüzeltiyorsunuzdüzeltirsinizdüzelttinizdüzelteceksiniz
onlardüzeltiyorlardüzeltirlerdüzelttilerdüzeltecekler

Örnekler

  • Editör başlıktaki hatayı düzeltiyor.
  • Bu cümleyi birlikte düzeltelim.
  • Öğrenci cevabını hemen düzeltti.
  • Eğri duran tabloyu düzeltebilir misiniz?
  • Metni göndermeden önce noktalama hatalarını düzeltmeliyiz.
  • Program bu hatayı otomatik olarak düzeltmiyor.
  • Yanlış anladıysam lütfen beni düzeltin.
  • Hata kendiliğinden düzelmedi; yazılımcı hatayı düzeltti.

Sesli okuma, cihazındaki yapay bir Türkçe sesi kullanır. Ses kalitesi ve kullanılabilirliği değişebilir; telaffuzunu değerlendirmez.

Dikkat et

Öğrencinin düzeltiyor yerine düzeliyor demesi yalnızca bir ses eksiltmesi değildir: geçişli fiilin yerini geçişsiz fiil alır. Hata kendiliğinden düzelmedi cümlesinde hata öznedir; Yazılımcı hatayı düzeltti cümlesinde ise belirtme durumundaki nesnedir. İki cümlede neyin değiştiğini öğrenciye açıklatın.

Kendin dene

  1. Şimdiki zaman, birinci tekil kişi ile tamamlayın: Şu anda bu cümleyi ___. (düzeltmek)

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    düzeltiyorum

    düzeltiyorum: Yönerge, konuşanın o anda yaptığı işi soruyor. Gövdedeki t korunmazsa düzeliyorum ortaya çıkar ve cümle artık konuşanın bir şeyi düzeltmesini anlatmaz.

  2. Görülen geçmiş zaman, birinci çoğul kişi ile tamamlayın: Dün metindeki bütün hataları ___. (düzeltmek)

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    düzelttik

    düzelttik: Dün tamamlanmış eylemi, biz birinci çoğul kişiyi belirler. Gövde sonundaki t nedeniyle geçmiş zaman eki t ile başlar; sondaki k kişi ekidir.

  3. Gelecek zaman, birinci tekil kişi ile tamamlayın: Yarın başlıktaki hatayı ___. (düzeltmek)

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    düzelteceğim

    düzelteceğim: Yarın geleceğe yönelik sözü belirler. Ünlüyle başlayan kişi ekinden önce gelecek zaman ekindeki k, ğ olur; gövdenin t ünsüzü korunur.

  4. Uygun olumsuz geçmiş zaman biçimini seçin: düzelmedi / düzeltmedi. Hata kendiliğinden ___.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    düzelmedi

    düzelmedi: Burada hata, eylemi başka bir nesneye yönelten kişi değil, değişmesi beklenen öznedir. Kendiliğinden ve olumsuz geçmiş zaman yönergesi, geçişsiz fiilin bu biçimini gerektirir.

Bugün kullan

Öğrencilerden bir metin düzeltmesini anlatmalarını ve eğri bir nesne için nazik bir düzeltme isteği yazmalarını isteyin. Ardından kendiliğinden giderilmeyen bir hatayı düzelmek ile anlatsınlar ve hatayı kimin düzelttiğini eklesinler.