Bu derste gelişmek fiilini yalnızca olumlu ilerleme anlamıyla sınırlamayın. Bir becerinin ilerlemesini, bir yerin gelişmesini ve olayların seyrini ayrı bağlamlarda ele alın. Öğrencinin önce gelişen varlığı belirlemesini, sonra zaman ve kişi ekini seçmesini sağlayın.
Temel fikir
Gelişmek geçişsizdir; gelişen varlık öznedir ve fiil nesne almaz. Türkçem gelişiyor cümlesinde iyelik eki taşıyan ad öznedir; gelişmenin emek gerektirmediği söylenmez. Geliş- gövdesindeki ş, gelişir, gelişiyor ve gelişti biçimlerinde korunur. Gelecek zamanın birinci tekil kişisinde ekin sonundaki k yumuşar: gelişeceğim. Olaylar gelişti kullanımında ise daha iyiye gitme anlamı zorunlu değildir.
| Biçim | Üçüncü tekil kişi | Birinci tekil kişi |
|---|---|---|
| Şimdiki zaman | gelişiyor | gelişiyorum |
| Görülen geçmiş zaman | gelişti | geliştim |
| Gelecek zaman | gelişecek | gelişeceğim |
| Geniş zaman: genel eğilim | gelişir | gelişirim |
| Olumsuz şimdiki zaman | gelişmiyor | gelişmiyorum |
| Olumsuz geçmiş zaman | gelişmedi | gelişmedim |
| Olumsuz gelecek zaman | gelişmeyecek | gelişmeyeceğim |
| Olumsuz geniş zaman | gelişmez | gelişmem |
| Yeterlik / olasılık | gelişebilir | gelişebilirim |
Örnekler
- Türkçem bu dönem gelişti.
- Kasaba son yıllarda gelişiyor.
- Dayanıklılığımız düzenli antrenmanla gelişir.
- Yeterince ışık almayan bitki iyi gelişmez.
- Bu alanda deneyim kazandıkça gelişeceğim.
- Olaylar beklediğimizden daha hızlı gelişti.
- Yeni yöntemle okuma becerim gelişiyor.
- Okuma becerimi kısa metinlerle geliştiriyorum.
Sesli okuma, cihazındaki yapay bir Türkçe sesi kullanır. Ses kalitesi ve kullanılabilirliği değişebilir; telaffuzunu değerlendirmez.
Türkçe cihaz sesi bulunamadı. Metni yine de okuyabilirsin.
Dikkat et
Öğrenci Türkçemi gelişiyorum yazdığında yalnızca fiil ekini düzeltmeyin; özne ile nesneyi buldurun. Süreci anlatıyorsa Türkçem gelişiyor, yaptığı çalışmayı anlatıyorsa Türkçemi geliştiriyorum uygundur. İkinci cümlede Türkçemi belirtili nesnedir ve geçişli geliştirmek fiili kullanılır.
Kendin dene
Bu dönem Türkçem çok ___. Gelişmek fiilini görülen geçmiş zamanla çekimleyin.
Cevabı veya örnek cevabı göster
gelişti
gelişti: Yönerge görülen geçmiş zamanı ister. Türkçem üçüncü tekil kişi öznesidir; ş ötümsüz olduğu için geçmiş zaman eki -ti olur, ayrıca kişi eki gelmez.
Ben de bu alanda ___. Gelişmek fiilini gelecek zamanın birinci tekil kişisiyle çekimleyin.
Cevabı veya örnek cevabı göster
gelişeceğim
gelişeceğim: Ben öznesi birinci tekil kişi çekimini gerektirir. Gelişecek biçiminin sonundaki k, ünlüyle başlayan kişi ekinden önce ğ olur. Ayrı yazılan de, katılma anlamı verir.
Bitki yeterince ışık almıyor; iyi ___. Gelişmek fiilini olumsuz şimdiki zamanla çekimleyin.
Cevabı veya örnek cevabı göster
gelişmiyor
gelişmiyor: Bitkinin şu anki yetersiz gelişimi anlatıldığı için olumsuz şimdiki zaman gerekir. Olumsuzluk ekinin ünlüsü -yor önünde daralır; gelişmedi seçilseydi geçmişteki bir durum anlatılırdı.
Okuma becerimi kısa metinlerle ___. Gelişmek veya geliştirmek fiilini seçin; şimdiki zamanın birinci tekil kişisiyle çekimleyin.
Cevabı veya örnek cevabı göster
geliştiriyorum
geliştiriyorum: Okuma becerimi belirtili nesnedir; işi yapan, kişi ekinden anlaşılan ben öznesidir. Bu nedenle nesne alabilen fiil seçilir ve şimdiki zamanın birinci tekil kişisiyle çekimlenir.
Alıştırma turu
Soruları cevapla, ardından mümkün olduğunda Türkçe cümleleri ve sözcükleri yeniden kur. Puanını kaydediyoruz.
Bu dönem Türkçem çok ___. Gelişmek fiilini görülen geçmiş zamanla çekimleyin.
Ben de bu alanda ___. Gelişmek fiilini gelecek zamanın birinci tekil kişisiyle çekimleyin.
Bitki yeterince ışık almıyor; iyi ___. Gelişmek fiilini olumsuz şimdiki zamanla çekimleyin.
Okuma becerimi kısa metinlerle ___. Gelişmek veya geliştirmek fiilini seçin; şimdiki zamanın birinci tekil kişisiyle çekimleyin.
Kelimelere doğru sırayla dokun.
Kelimelere doğru sırayla dokun.
Kelimelere doğru sırayla dokun.
İlerlemeni koru
Alıştırma sonuçlarını hesabına kaydetmek için ücretsiz kaydol.
Kaydol ve kaydetZaten hesabım varBugün kullan
Öğrencilerden aynı beceri için biri gelişme sürecini, diğeri bu beceriye yönelik çalışmayı anlatan iki cümle isteyin. Ardından olayların seyrini anlatan bir cümle kurdurun; her cümlede özneyi, varsa nesneyi ve seçilen zamanı açıklamalarını sağlayın.