Bu B1 dersinde öğrencinin değişime uğrayan varlığı özne olarak kurmasını hedefleyin. Önce bir mahallenin eski ve yeni hâlini karşılaştırın; ardından bir kişinin yaptığı değişikliği anlattırarak geçişsiz ve geçişli kullanım arasındaki farkı görünür kılın.

Temel fikir

Değişmek, burada nesne almayan, geçişsiz bir fiildir: Toplantının saati değişti cümlesinde değişen varlık öznedir. Fiil gövdesi değiş- biçimindedir; değişiyor, değişti, değişecek ve geniş zamanda değişir kullanılır. Gövdedeki ş korunur; gelecek zaman ekinin sonundaki k ise değişeceğim ve değişeceğiz biçimlerinde yumuşar. Değişmiyor, değişmedi ve değişmez biçimlerini bağlamlarıyla karşılaştırın. Kişi ekinden veya bağlamdan anlaşılan öznenin zamirle tekrarlanması gerekmez.

Karşılaştırılacak kalıplar
ÖzneŞimdiki zamanGörülen geçmiş zamanGelecek zamanGeniş zamanOlumsuz şimdiki zaman
bendeğişiyorumdeğiştimdeğişeceğimdeğişirimdeğişmiyorum
sendeğişiyorsundeğiştindeğişeceksindeğişirsindeğişmiyorsun
odeğişiyordeğiştideğişecekdeğişirdeğişmiyor
bizdeğişiyoruzdeğiştikdeğişeceğizdeğişirizdeğişmiyoruz
sizdeğişiyorsunuzdeğiştinizdeğişeceksinizdeğişirsinizdeğişmiyorsunuz
onlardeğişiyorlardeğiştilerdeğişeceklerdeğişirlerdeğişmiyorlar

Örnekler

  • Bu mahalle hızla değişiyor.
  • Toplantının saati dün değişti.
  • Fikrim zamanla değişebilir.
  • Renk ışığa göre değişir.
  • Menü gelecek hafta değişecek.
  • Bu dükkânın adı değişmedi.
  • Köprünün rengi değişmiş.
  • Plan yine değişti mi?

Sesli okuma, cihazındaki yapay bir Türkçe sesi kullanır. Ses kalitesi ve kullanılabilirliği değişebilir; telaffuzunu değerlendirmez.

Dikkat et

Öğrenci Saati değiştim diyerek bir saati kendisinin değiştirdiğini anlatmaya çalışabilir. Bu anlam için Saati değiştirdim gerekir; Saat değişti cümlesinde ise saat öznedir. Geçişsizliği, değişimin mutlaka dış etkiden bağımsız gerçekleşmesi diye açıklamayın: cümle yalnızca değişimi yapanı belirtmez.

Kendin dene

  1. Toplantı saatindeki dünkü değişikliği değişmek fiilinin görülen geçmiş zamanıyla tamamlayın.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    değişti

    değişti: dün tamamlanmış geçmiş olayı gösterir; toplantının saati üçüncü tekil kişi öznesidir. Ötümsüz ş sonrasında geçmiş zaman eki t ile başlar; burada ayrıca kişi eki gelmez.

  2. Ben öznesine göre değişmek fiilini gelecek zamanda çekimleyin.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    değişeceğim

    değişeceğim: ben öznesi birinci tekil kişi çekimini gerektirir. Değişecek biçimine -im gelirken ekin sonundaki k, ünlü önünde ğ olur.

  3. Adresin aynı kaldığını belirtmek için değişmek fiilinin olumsuz görülen geçmiş zamanını kullanın.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    değişmedi

    değişmedi: Adresin aynı kalması, geçmişte değişiklik olmadığını gösterir. Olumsuzluk eki -me, geçmiş zaman ekinden önce gelir; geçmiş zaman eki ünlüden sonra d ile başlar.

  4. İşi yapan biz olduğuna göre değişmek veya değiştirmek fiilini seçip görülen geçmiş zamanda çekimleyin.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    değiştirdik

    değiştirdik: biz işi yapan öznedir; toplantının saatini belirtili nesnedir. Bu yüzden geçişli fiil seçilir; geçmiş zamandaki -k birinci çoğul kişiyi belirtir.

Bugün kullan

Öğrencilerden mahallelerinde değişen bir şeyi, aynı kalan bir şeyi ve kendilerinin değiştirdiği bir şeyi anlatan üç cümle isteyin. Her cümlede değişen varlığın özne mi nesne mi olduğunu gerekçelendirmelerini sağlayın.