Bu derste öğrencinin yalnızca çekim üretmesini değil, harcanan kaynak ile harcamanın amacını ayırmasını hedefleyin. Para, zaman ve emek örneklerini karşılaştırarak aynı fiilin farklı nesnelerle kullanımını görünür kılın.
Temel fikir
Harca- gövdesindeki son ünlü şimdiki zamanda daralır: harcıyorum. Geçmiş zamanda harcadım, gelecek zamanda harcayacağım, geniş zamanda harcarım biçimlerini karşılaştırın. Gelecek zaman biçimindeki yardımcı y sesini ve ekteki k → ğ değişimini gösterin. Belirtili nesne ile yönelme tümlecini paramı kitaplara harcadım üzerinden ayırın; amaç için ile de kurulabilir. Olumsuzluk için harcamıyorum, harcamadım ve harcamam biçimlerini çalıştırın.
| Özne | Şimdiki zaman | Görülen geçmiş zaman | Gelecek zaman | Geniş zaman: alışkanlıklar |
|---|---|---|---|---|
| ben | harcıyorum | harcadım | harcayacağım | harcarım |
| sen | harcıyorsun | harcadın | harcayacaksın | harcarsın |
| o | harcıyor | harcadı | harcayacak | harcar |
| biz | harcıyoruz | harcadık | harcayacağız | harcarız |
| siz | harcıyorsunuz | harcadınız | harcayacaksınız | harcarsınız |
| onlar | harcıyorlar | harcadılar | harcayacaklar | harcarlar |
Örnekler
- Ben bu ay az harcıyorum.
- Dün kırtasiyede yüz lira harcadık.
- Ablam bütün parasını kitaplara harcadı.
- Bu rapor için çok zaman harcadık.
- Ekip bu proje için büyük emek harcıyor.
- Gelecek ay daha az harcayacağım.
- Gereksiz şeylere para harcamam.
- Bütün paranı harcadın mı?
Sesli okuma, cihazındaki yapay bir Türkçe sesi kullanır. Ses kalitesi ve kullanılabilirliği değişebilir; telaffuzunu değerlendirmez.
Türkçe cihaz sesi bulunamadı. Metni yine de okuyabilirsin.
Dikkat et
Öğrenci kendi dilindeki “zaman geçirmek” karşılığını her bağlamda harcamak ile kurabilir. Arkadaşlarımla zaman geçirdim sosyal bir süreyi anlatırken Bu rapor için çok zaman harcadık bir işe ayrılan kaynağı öne çıkarır. İkinci cümlede zamanın mutlaka boşa gittiği sonucunu çıkarmayın.
Kendin dene
Ben şimdi eskisinden az ___. (harcamak, şimdiki zaman)
Cevabı veya örnek cevabı göster
harcıyorum
harcıyorum: İstenen zaman şimdiki zaman, özne ben olduğu için birinci tekil kişi çekimi gerekir. Gövdenin sonundaki a, -yor önünde ı olur; kişi eki olmadan harcıyor üçüncü kişiyi anlatır.
Yarın bu iş için iki saat ___. (harcamak, ben, gelecek zaman)
Cevabı veya örnek cevabı göster
harcayacağım
harcayacağım: yarın sözü geleceği gösterir. Öğrenci harcayacak yazarsa üçüncü kişide kalır; birinci tekil kişi eki geldiğinde ekin sonundaki k, ünlü önünde ğ olur.
Dün hiç para ___. (harcamak, biz, olumsuz)
Cevabı veya örnek cevabı göster
harcamadık
harcamadık: dün geçmişi belirler; bu cümlede hiç para olumsuz yüklemle tamamlanır. -dık birinci çoğul kişiyi gösterir; harcamadım yalnız konuşanı kapsar.
Bütün paramı ___ harcadım. (kitaplar)
Cevabı veya örnek cevabı göster
kitaplara
kitaplara: Harcanan kaynak paramı ile zaten belirtilmiştir. Kitaplar harcamanın yöneldiği şeydir; bu nedenle kitaplar sözüne belirtme eki -ı değil, yönelme eki -a gelir.
Alıştırma turu
Soruları cevapla, ardından mümkün olduğunda Türkçe cümleleri ve sözcükleri yeniden kur. Puanını kaydediyoruz.
Ben şimdi eskisinden az ___. (harcamak, şimdiki zaman)
Yarın bu iş için iki saat ___. (harcamak, ben, gelecek zaman)
Dün hiç para ___. (harcamak, biz, olumsuz)
Bütün paramı ___ harcadım. (kitaplar)
Kelimelere doğru sırayla dokun.
Kelimelere doğru sırayla dokun.
Kelimelere doğru sırayla dokun.
İlerlemeni koru
Alıştırma sonuçlarını hesabına kaydetmek için ücretsiz kaydol.
Kaydol ve kaydetZaten hesabım varBugün kullan
Öğrencilerden para, zaman ve emek için üç farklı zamanda cümle kurmalarını isteyin. Harcanan kaynağı ve amacı işaretletsinler; ardından bir cümleyi olumsuza çevirsinler.