B1 düzeyinde uyanmak fiilini bir oluş fiili ve geçişsiz fiil olarak ele alın. Öğrencilerden önce kimin uykusunun sona erdiğini bulmalarını, sonra olayın alışkanlık mı, geçmişte yaşanan bir durum mu olduğunu belirlemelerini isteyin.
Temel fikir
uyan- gövdesinin son ünlüsü kalın ve düz a olduğu için uyanıyorum, uyandım ve uyanırım biçimlerinde noktasız ı bulunur. Uyanırım genel alışkanlığı, uyanıyorum ise sürmekte olan uyanmayı veya güncel bir rutini anlatabilir. Uyanacağım ve uyanacağız biçimlerinde gelecek zaman ekinin sonundaki k, ünlüden önce ğ olur. Olumsuz geniş zamanda uyanmam ve uyanmayız biçimlerini uyanmaz ile karşılaştırın; kişi değişince yalnızca son kişi eki değişmez.
| Kişi | Şimdiki zaman | Geniş zaman | Görülen geçmiş zaman | Gelecek zaman | Olumsuz geniş zaman |
|---|---|---|---|---|---|
| ben | uyanıyorum | uyanırım | uyandım | uyanacağım | uyanmam |
| sen | uyanıyorsun | uyanırsın | uyandın | uyanacaksın | uyanmazsın |
| o | uyanıyor | uyanır | uyandı | uyanacak | uyanmaz |
| biz | uyanıyoruz | uyanırız | uyandık | uyanacağız | uyanmayız |
| siz | uyanıyorsunuz | uyanırsınız | uyandınız | uyanacaksınız | uyanmazsınız |
| onlar | uyanıyorlar | uyanırlar | uyandılar | uyanacaklar | uyanmazlar |
Örnekler
- Ben hafta sonları geç uyanırım.
- Bebek bugün erkenden uyandı.
- Biz yarın altıda uyanacağız.
- Sessiz ol, bebek yeni uyanıyor.
- Dün uyandım ama yataktan kalkmadım.
- Sabahları alarm çalmadan uyanmam.
- Sen de gece uyandın mı?
- Kızım uyandı; onu ben uyandırmadım.
Sesli okuma, cihazındaki yapay bir Türkçe sesi kullanır. Ses kalitesi ve kullanılabilirliği değişebilir; telaffuzunu değerlendirmez.
Türkçe cihaz sesi bulunamadı. Metni yine de okuyabilirsin.
Dikkat et
Geçişli ve geçişsiz kullanımı karıştıran öğrenciye Bebek uyandı ile Bebeği uyandırdım cümlelerinde öznenin görevini sorun. Ayrıca gözünü açan kişinin yataktan kalkması gerekmez: uyandım ama yataktan kalkmadım. Sen de gece uyandın mı? cümlesinde bağlaç olan de ve soru eki mı ayrı yazılır.
Kendin dene
Hafta sonu alışkanlığını anlatmak için birinci tekil kişide geniş zaman kullanın.
Cevabı veya örnek cevabı göster
uyanırım
uyanırım: soruda genel alışkanlık için geniş zaman isteniyor. uyan- gövdesine -ır ve birinci tekil kişi için -ım gelir; güncel rutin için kullanılabilen uyanıyorum burada istenen çekim değildir.
Dün geceyi sorarken ikinci tekil kişide görülen geçmiş zaman kullanın.
Cevabı veya örnek cevabı göster
uyandın
uyandın: dün gece geçmişteki olayı gösterir. Gövdenin sonundaki ötümlü n nedeniyle geçmiş zaman eki d ile başlar; sondaki -n ikinci tekil kişiyi belirtir.
Yarın için birinci tekil kişide gelecek zaman biçimini yazın.
Cevabı veya örnek cevabı göster
uyanacağım
uyanacağım: yarın için gelecek zaman çekimi istenmiştir. -acak ekindeki k, -ım önünde ğ olur; gövdedeki n ise değişmez.
Bebeğin gürültüye rağmen uykusunun sürdüğünü olumsuz geçmiş zamanla anlatın.
Cevabı veya örnek cevabı göster
uyanmadı
uyanmadı: bebeğin uykusu sürmüştür; bu yüzden -ma- olumsuzluk eki geçmiş zaman ekinden önce gelir. Uyandırmadı yazılırsa bir başkasını uyandırmama anlamı ortaya çıkar.
Alıştırma turu
Soruları cevapla, ardından mümkün olduğunda Türkçe cümleleri ve sözcükleri yeniden kur. Puanını kaydediyoruz.
Hafta sonu alışkanlığını anlatmak için birinci tekil kişide geniş zaman kullanın.
Dün geceyi sorarken ikinci tekil kişide görülen geçmiş zaman kullanın.
Yarın için birinci tekil kişide gelecek zaman biçimini yazın.
Bebeğin gürültüye rağmen uykusunun sürdüğünü olumsuz geçmiş zamanla anlatın.
Kelimelere doğru sırayla dokun.
Kelimelere doğru sırayla dokun.
Kelimelere doğru sırayla dokun.
İlerlemeni koru
Alıştırma sonuçlarını hesabına kaydetmek için ücretsiz kaydol.
Kaydol ve kaydetZaten hesabım varBugün kullan
Öğrencilere bir sabah alışkanlığı, dün gece yaşanan bir olay ve yarın için bir plan yazdırın. Ardından birinin kendiliğinden uyanmasıyla başka biri tarafından uyandırılmasını iki ayrı cümlede karşılaştırmalarını isteyin.