Öğrencilerin kalkmak fiiliyle sabah kalkışlarını, ayağa kalkmayı ve araçların hareketini anlatmaları için kısa bir not.

Temel fikir

Kök kalk- kalın ünlülüdür ve sert ünsüz k ile biter: kalkıyorum, kalktım, kalkacağım. Sert ünsüzden sonra geçmiş zaman eki -tı olur. Fiil kökündeki k yumuşamaz; yalnızca -acak'taki k, ünlüyle başlayan kişi ekinden önce ğ olur. Ayrılınan yer çıkma durumuyla söylenir: yataktan kalktı.

Karşılaştırılacak kalıplar
KişiŞimdiki zamanGeçmiş zamanGelecek zaman
benkalkıyorumkalktımkalkacağım
senkalkıyorsunkalktınkalkacaksın
okalkıyorkalktıkalkacak
bizkalkıyoruzkalktıkkalkacağız
sizkalkıyorsunuzkalktınızkalkacaksınız
onlarkalkıyorlarkalktılarkalkacaklar

Örnekler

  • Ben sabah yedide kalkıyorum.
  • Tren yarın sekizde kalkacak.Kalkmak, tren, otobüs ya da uçağın hareket etmesini de anlatır. -acak ekinin k'si kalkacak'ta durur; yalnızca ünlüyle başlayan ekten önce ğ olur: kalkacağız.
  • Biz dün erken kalktık.
  • Çocuk yataktan kalktı.Ayrılınan yer çıkma durumunda olur: yataktan. yatak sözcüğünün k'si sert ünsüzdür, bu yüzden ek -tan'dır; kalk- kökünün geçmişi de aynı nedenle -tı ile kalktı olur.
  • Hepimiz ayağa kalktık.ayak sözcüğünün k'si yönelme eki -a'dan önce ğ olur: ayağa. Fiil kökü kalk- ise yumuşamaz; kalktık'ta k durur. Ayağa kalkmak, ayakta duracak duruma geçmek demektir.
  • Sen kalkıyorsun, ben kalıyorum.İki fiili tek harf ayırır: kalkıyorsun ayağa kalkmayı, kalıyorum ise kalmayı anlatır. Ünlüden önce k olup olmadığına bakın.
  • Otobüs ne zaman kalkıyor?
  • kalkıyorumkalkıyorŞimdiki zaman eki: -iyor / -ıyor / -uyor / -üyorumKişi ekleri: -im, -sin, -iz, -siniz
  • kalkacağızkalkacağGelecek zaman eki: -ecek / -acakızKişi ekleri: -im, -sin, -iz, -siniz
  • yataktanyataktanAyrılma durumu eki: -den / -dan / -ten / -tan

Sesli okuma, cihazındaki yapay bir Türkçe sesi kullanır. Ses kalitesi ve kullanılabilirliği değişebilir; telaffuzunu değerlendirmez.

Dikkat et

Öğrenciler kalkmak ile kalmak fiillerini karıştırır; kalıyorum bir yerde durmaya devam etmek demektir. Geçmişi kalkdım diye yazmak da sık görülen bir hatadır.

Kendin dene

  1. kalk- kökünü ben için şimdiki zamanda çekimleyin.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    kalkıyorum

    kalkıyorum: kök ünsüzle bittiği için -ıyor doğrudan eklenir; kalın ünlü a ile ı gelir, -um “ben” ekidir.

  2. kalk- kökünü sen için geçmiş zamanda çekimleyin.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    kalktın

    kalktın: kök sert ünsüz k ile bittiği için geçmiş zaman eki t ile başlar (-tı); -n “sen” ekidir.

  3. kalk- kökünü ben için gelecek zamanda çekimleyin.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    kalkacağım

    kalkacağım: -ım ünlüyle başladığı için -acak'taki k, ğ olur; kökteki k ise yerinde kalır.

  4. yatak sözcüğüne çıkma durumu ekini getirin.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    yataktan

    yataktan: yatak sert ünsüz k ile bittiği için çıkma eki -tan olur; son ünlü kalın olduğundan -ten gelmez.

Bugün kullan

Öğrencilerden sabah kaçta kalktıklarını, dün kaçta kalktıklarını ve yarın kaçta kalkacaklarını anlatan üç cümle yazmalarını isteyin.