Gewoontes en algemene waarheden: de aoristus

Het idee

De aoristus (geniş zaman) zegt wat in het algemeen waar is of regelmatig gebeurt: Her sabah çay içerim., Su donar. Hij bestaat uit de stam, de aoristusklinker met r en de persoonsuitgang. Na een klinker komt alleen -r erbij (oku-r, ye-r). Na een medeklinker krijgt een stam van één lettergreep meestal -ar/-er (yapar, sever), een langere stam -ır/-ir/-ur/-ür (çalışır, oturur). De persoonsuitgangen -im, -sin, geen, -iz, -siniz, -ler/-lar volgen de klinkerharmonie: okurum, okursun, okur, okuruz, okursunuz, okurlar.

Voorbeelden

• Ben her sabah çay içerim.Ik drink elke ochtend thee.
• Ablam hafta sonları erken kalkar.Mijn oudere zus staat in het weekend vroeg op.
• Su sıfır derecede donar.Water bevriest bij nul graden.
• gelirimik kom (meestal)gel·ir-ir / -ar / -er: de aorist (gelir, yapar)·imPersoonsuitgangen van de aoristus: -im, -sin, -iz, -siniz, -ler
• okurlarzij lezen (meestal)oku·r-ir / -ar / -er: de aorist (gelir, yapar)·larPersoonsuitgangen van de aoristus: -im, -sin, -iz, -siniz, -ler
• Babam her gün gazete alır.Mijn vader koopt elke dag een krant.Almak hoort bij de werkwoorden van één lettergreep met -ır, dus alır en niet alar.
• Ali bana her zaman yardım eder.Ali helpt me altijd.Etmek eindigt op t, die voor een klinker d wordt: eder, niet etir.
• Biz akşamları yürüyüşe çıkarız.'s Avonds gaan we wandelen.
• giderizwij gaan (meestal)gid·er-ir / -ar / -er: de aorist (gelir, yapar)·izPersoonsuitgangen van de aoristus: -im, -sin, -iz, -siniz, -lerBij gitmek wordt de t voor een klinker d: gid-er-iz, niet gitariz.

Let op

Ongeveer een dozijn werkwoorden van één lettergreep krijgt toch -ir: almak – alır, gelmek – gelir, görmek – görür, olmak – olur, vermek – verir; gelar en alar zijn fout. De slot-t van gitmek en etmek wordt d: gider, eder. En de aoristus betekent niet „nu meteen”: „ik drink nu thee” is çay içiyorum.

Probeer het zelf

1. Vorm de aoristus: ik schrijf (meestal), van yazmak.

   Toon het antwoord of een voorbeeldantwoord

   yazarım

   yazarım: de stam yaz heeft één lettergreep en de klinker a, dus -ar, en bij ben hoort -ım.

2. Vorm de aoristus: jij komt (meestal), van gelmek.

   Toon het antwoord of een voorbeeldantwoord

   gelirsin

   gelirsin: gelmek is een uitzondering onder de werkwoorden van één lettergreep en krijgt -ir; bij sen hoort -sin.

3. Vorm de aoristus: zij lezen (meestal), van okumak.

   Toon het antwoord of een voorbeeldantwoord

   okurlar

   okurlar: oku eindigt op een klinker, dus komt alleen -r erbij, en onlar krijgt -lar.

4. Vorm de aoristus: wij gaan (meestal), van gitmek.

   Toon het antwoord of een voorbeeldantwoord

   gideriz

   gideriz: de t van gitmek wordt voor een klinker d, daarna volgen -er en -iz.

Gebruik het vandaag

Schrijf drie zinnen over je gewoonten 's ochtends en 's avonds. Onderstreep elk werkwoord en controleer de aoristusklinker en de persoonsuitgang.