Nawyki i prawdy ogólne: aoryst

Zasada

Aoryst (geniş zaman) mówi o tym, co jest prawdą ogólnie albo dzieje się regularnie: Her sabah çay içerim., Su donar. Składa się z tematu, samogłoski aorystu z r i końcówki osoby. Po samogłosce dodaje się samo -r (oku-r, ye-r). Po spółgłosce temat jednosylabowy zwykle bierze -ar/-er (yapar, sever), dłuższy -ır/-ir/-ur/-ür (çalışır, oturur). Końcówki osoby, czyli -im, -sin, brak, -iz, -siniz, -ler/-lar, podlegają harmonii samogłosek: okurum, okursun, okur, okuruz, okursunuz, okurlar.

Przykłady

• Ben her sabah çay içerim.Co rano piję herbatę.
• Ablam hafta sonları erken kalkar.Moja starsza siostra w weekendy wstaje wcześnie.
• Su sıfır derecede donar.Woda zamarza w temperaturze zero stopni.
• gelirimprzychodzę (zwykle)gel·ir-ir / -ar / -er: aoryst (gelir, yapar)·imKońcówki osobowe aorystu: -im, -sin, -iz, -siniz, -ler
• okurlarczytają (zwykle)oku·r-ir / -ar / -er: aoryst (gelir, yapar)·larKońcówki osobowe aorystu: -im, -sin, -iz, -siniz, -ler
• Babam her gün gazete alır.Mój tata codziennie kupuje gazetę.Almak należy do jednosylabowych czasowników z -ır, więc alır, a nie alar.
• Ali bana her zaman yardım eder.Ali zawsze mi pomaga.Etmek kończy się na t, które przed samogłoską zmienia się w d: eder, a nie etir.
• Biz akşamları yürüyüşe çıkarız.Wieczorami wychodzimy na spacer.
• giderizidziemy (zwykle)gid·er-ir / -ar / -er: aoryst (gelir, yapar)·izKońcówki osobowe aorystu: -im, -sin, -iz, -siniz, -lerW gitmek t przed samogłoską zmienia się w d: gid-er-iz, a nie gitariz.

Uważaj

Kilkanaście jednosylabowych czasowników mimo to bierze -ir: almak – alır, gelmek – gelir, görmek – görür, olmak – olur, vermek – verir; formy gelar i alar są błędne. Końcowe t w gitmek i etmek zmienia się w d: gider, eder. Aoryst nie znaczy „teraz”: „właśnie piję herbatę” to çay içiyorum.

Spróbuj samodzielnie

1. Utwórz aoryst: (ja) piszę zwykle, od yazmak.

   Pokaż odpowiedź lub przykładową odpowiedź

   yazarım

   yazarım: temat yaz jest jednosylabowy z samogłoską a, więc -ar, a do osoby ben pasuje -ım.

2. Utwórz aoryst: (ty) przychodzisz zwykle, od gelmek.

   Pokaż odpowiedź lub przykładową odpowiedź

   gelirsin

   gelirsin: gelmek to wyjątek wśród czasowników jednosylabowych i bierze -ir; do sen pasuje -sin.

3. Utwórz aoryst: (oni) czytają zwykle, od okumak.

   Pokaż odpowiedź lub przykładową odpowiedź

   okurlar

   okurlar: oku kończy się samogłoską, więc dochodzi tylko -r, a onlar dostaje -lar.

4. Utwórz aoryst: (my) idziemy zwykle, od gitmek.

   Pokaż odpowiedź lub przykładową odpowiedź

   gideriz

   gideriz: t z gitmek przed samogłoską zmienia się w d, potem następują -er i -iz.

Użyj tego dzisiaj

Napisz trzy zdania o swoich nawykach rano i wieczorem. Podkreśl każdy czasownik i sprawdź samogłoskę aorystu oraz końcówkę osoby.