Bu B1 dersinde öğrencinin yalnızca ek seçmesini değil, gerçekleşmeyen eylemi de göstermesini isteyin. İlk örneklerde iki eylemin öznesi aynıdır; okunmadan zinciri ise edilgen gövde üzerinden genişletme sağlar.
Temel fikir
-meden zarf-fiil eki iki biçimlidir: son ünlü e i ö ü ise -meden, a ı o u ise -madan gelir. Mastar eki çıkarılır; ek ünsüzle başladığı için araya y girmez ve gitmeden biçiminde t korunur. Zarf-fiile zaman veya kişi eki eklenmez. Çıkmadan önce örneğinde önce ayrı yazılır ve eylemlerin sırasını açıklar. Bağlam uygunsa önce olmadan da öncelik anlamı kurulabilir. Zincirlerde edilgenlik eki zarf-fiilden önce gelir.
| Son ünlü | Ek | Kök | Sonuç |
|---|---|---|---|
| a | -madan | bak | bakmadan |
| ı | -madan | çık | çıkmadan |
| o | -madan | koş | koşmadan |
| u | -madan | oku | okumadan |
| e | -meden | bekle | beklemeden |
| i | -meden | git | gitmeden |
| ö | -meden | gör | görmeden |
| ü | -meden | gül | gülmeden |
Örnekler
- Çocuklar konuşmadan resim çiziyor.
- Babam oturmadan çay içiyor.
- Biz çıkmadan önce pencereleri kapatıyoruz.
- okunmadanokun-ın / -in / -un / -ün / -n: edilgenlik eklerimadan-meden / -madan zarf-fiili: yapmadan ve yapmadan önce
- açılmadanaçılEdilgenlik eki: -ıl / -il / -ul / -ülmadan-meden / -madan zarf-fiili: yapmadan ve yapmadan önce
- silinmedensilin-ın / -in / -un / -ün / -n: edilgenlik eklerimeden-meden / -madan zarf-fiili: yapmadan ve yapmadan önce
- Bu kitabı okumadan geri verme.
- Mektup okunmadan masada kaldı.
Sesli okuma, cihazındaki yapay bir Türkçe sesi kullanır. Ses kalitesi ve kullanılabilirliği değişebilir; telaffuzunu değerlendirmez.
Türkçe cihaz sesi bulunamadı. Metni yine de okuyabilirsin.
Dikkat et
Öğrenci “yapmama” anlamı için ikinci bir olumsuzluk eki ekleyebilir. Okumadan geri verme cümlesinde okumadan okuma gerçekleşmeden yapılan bir iade durumunu belirtir; verme ise bu iadeyi yasaklar. İki biçimin görevini ayrı ayrı sordurun.
Kendin dene
gitmek fiilinden eylemi yapmadan anlamı veren zarf-fiili oluşturun.
Cevabı veya örnek cevabı göster
gitmeden
gitmeden: kök git, son ünlü i olduğu için ince ünlülü biçim gerekir. Ardından gelen m ünsüzü yumuşamayı tetiklemez; öğrencinin t harfini koruduğunu denetleyin.
Çocukların konuşmadığını, resim çizdiğini anlatan zarf-fiili yazın.
Cevabı veya örnek cevabı göster
konuşmadan
konuşmadan: çizme gerçekleşir, konuşma gerçekleşmez. Konuş kökündeki son ünlü u, kalın ünlülü -madan biçimini seçtirir.
Önce anahtarı alma, sonra evden çıkma sırasını anlatan biçimi yazın.
Cevabı veya örnek cevabı göster
çıkmadan
çıkmadan: anahtarı alma önce, çıkma sonra gelir. Cümlede hazır bulunan önce zaman sırasını açıkça gösterir; kökteki ı nedeniyle ek kalın ünlülüdür.
Kitabı geri vermeden okuma gereğini anlatan zarf-fiili yazın.
Cevabı veya örnek cevabı göster
okumadan
okumadan: oku kökü olduğu gibi kalır; araya kaynaştırma ünsüzü gerekmez. Yasaklanan, kitabı okumadan geri vermektir; okuma eylemine ikinci bir olumsuzluk eki eklenmez.
Alıştırma turu
Soruları cevapla, ardından mümkün olduğunda Türkçe cümleleri ve sözcükleri yeniden kur. Puanını kaydediyoruz.
gitmek fiilinden eylemi yapmadan anlamı veren zarf-fiili oluşturun.
Çocukların konuşmadığını, resim çizdiğini anlatan zarf-fiili yazın.
Önce anahtarı alma, sonra evden çıkma sırasını anlatan biçimi yazın.
Kitabı geri vermeden okuma gereğini anlatan zarf-fiili yazın.
Kelimelere doğru sırayla dokun.
Kelimelere doğru sırayla dokun.
Kelimelere doğru sırayla dokun.
Bu sözcüğü oluşturmak için parçalara doğru sırayla dokun:
Bu sözcüğü oluşturmak için parçalara doğru sırayla dokun:
İlerlemeni koru
Alıştırma sonuçlarını hesabına kaydetmek için ücretsiz kaydol.
Kaydol ve kaydetZaten hesabım varBugün kullan
Öğrencilere konuşmadan yapılan bir işi ve evden çıkmadan önce yaptıkları bir işi yazdırın. Ardından okunmadan ile bir cümle kurdurup edilgenlik ekinin yerini işaretletin.