Bu derste öğrencinin yalnızca eki tanımasını değil, yapılmayan eylemi belirlemesini ve anlatım ortamına uygun bir yapı seçmesini hedefleyin. Bir rapor cümlesini gündelik konuşmaya dönüştürmek, anlam korunurken üslubun değiştiğini görünür kılar.
Temel fikir
-meksizin ve -maksızın, bir eylemin yapılmadığını belirterek yüklemi durum bakımından tamamlayan zarf-fiil ekleridir. Bu kullanımda metni değiştirmeden ile metni değiştirmeksizin aynı durumu anlatır; ikinci biçim daha çok yazılı veya resmî anlatımı çağrıştırır. Eki fiil tabanına getirin; yalın “yapmadan” anlamı için ayrıca olumsuzluk eki ekletmeyin. Zarf-fiil kendi kişi ve zaman ekini almaz; bu bilgiler yüklemdedir. İlk üç örnekte yapılmayan eylemin öznesi de ana cümlenin öznesidir.
| Gündelik anlatım | Daha resmî anlatım |
|---|---|
| metni değiştirmeden | metni değiştirmeksizin |
| ara vermeden | ara vermeksizin |
| notlarına bakmadan | notlarına bakmaksızın |
Örnekler
- Dergi metni değiştirmeksizin yayımladı.
- Ekip ara vermeksizin çalıştı.
- Konuşmacılar notlarına bakmaksızın konuştu.
- Yazarlar kimseye danışmadan başlığı değiştirdi.
- Dosyayı göndermeden önce adını kontrol ettik.
- Sonucu ölçmeksizin başarılı olduğumuzu söylemeyelim.
Sesli okuma, cihazındaki yapay bir Türkçe sesi kullanır. Ses kalitesi ve kullanılabilirliği değişebilir; telaffuzunu değerlendirmez.
Türkçe cihaz sesi bulunamadı. Metni yine de okuyabilirsin.
Dikkat et
Öğrencinin her -meden biçimini -meksizin ile değiştirmesine izin vermeyin. Göndermeden önce bir zaman sırası kurar: önce denetleme, sonra gönderme. Göndermeksizin ise göndermenin yapılmadığını belirtir. “Göndermeden önce” anlamı için göndermeksizin önce yapısını kurmak bu iki ilişkiyi karıştırır.
Kendin dene
Değiştirmek fiilini “değiştirmeden” anlamıyla daha resmî bir anlatımda kullanın. Boşluğa bir sözcük yazın.
Cevabı veya örnek cevabı göster
değiştirmeksizin
değiştirmeksizin: Yayımlama gerçekleşmiştir, metni değiştirme gerçekleşmemiştir. Tabanın son ünlüsü ince olduğu için bu biçim seçilir; geçmiş zaman ve biz bilgisi zaten yayımladık yüklemindedir.
Bakmak fiilini “bakmadan” anlamıyla daha resmî bir anlatımda kullanın. Boşluğa bir sözcük yazın.
Cevabı veya örnek cevabı göster
bakmaksızın
bakmaksızın: Konuşmacılar konuşmuştur; yapılmayan iş notlara bakmaktır. Bak- tabanının kalın ünlüsü, bu sözcükteki kalın ünlülü biçimi açıklar.
Denetlemenin göndermeden daha erken olduğunu açıkça belirten sözcüğü ekleyin.
Cevabı veya örnek cevabı göster
önce
önce: Adın denetlenmesi göndermeden daha erken yapılır. Cümle dosyanın hiç gönderilmeyeceğini değil, bu iki işlemin sırasını belirtir.
Ekip ara vermeksizin çalıştı cümlesini gündelik dile aktarın. Yalnızca vermeksizin sözcüğünü değiştirin; ara vermeme anlamını koruyun.
Cevabı veya örnek cevabı göster
vermeden
vermeden: Ara vermeden sözünde de çalışmaya ara yoktur. Vermeksizin yerine bu biçimi seçmek olayın içeriğini değil, anlatımın resmiyet derecesini değiştirir.
Alıştırma turu
Soruları cevapla, ardından mümkün olduğunda Türkçe cümleleri ve sözcükleri yeniden kur. Puanını kaydediyoruz.
Değiştirmek fiilini “değiştirmeden” anlamıyla daha resmî bir anlatımda kullanın. Boşluğa bir sözcük yazın.
Bakmak fiilini “bakmadan” anlamıyla daha resmî bir anlatımda kullanın. Boşluğa bir sözcük yazın.
Denetlemenin göndermeden daha erken olduğunu açıkça belirten sözcüğü ekleyin.
Ekip ara vermeksizin çalıştı cümlesini gündelik dile aktarın. Yalnızca vermeksizin sözcüğünü değiştirin; ara vermeme anlamını koruyun.
Kelimelere doğru sırayla dokun.
Kelimelere doğru sırayla dokun.
Kelimelere doğru sırayla dokun.
İlerlemeni koru
Alıştırma sonuçlarını hesabına kaydetmek için ücretsiz kaydol.
Kaydol ve kaydetZaten hesabım varBugün kullan
Öğrencilere bir metnin değiştirilmeden yayımlanmasını önce gündelik, sonra daha resmî bir dille anlattırın. Ardından göndermeden önce yapılan bir denetimi yazdırın. Her cümlede yapılmayan eylemi veya olay sırasını açıklamalarını isteyin.