Öğrencilerin iki adı Türkçedeki gibi tek bir kavramda birleştirmesi için kısa bir not; belirtili tamlama ve genitif ayrı sayfadadır.
Temel fikir
Bu yapıya Türkçe dil bilgisinde belirtisiz isim tamlaması denir: ilk ad yalın kalır, ikinci ad tamlanan ekini alır. Ünsüzden sonra -ı/-i/-u/-ü, ünlüden sonra -sı/-si/-su/-sü gelir: ev kapısı, çocuk odası. Sondaki k ve p ünlüyle başlayan ekten önce yumuşar: bardağı, kitabı.
| İkinci adın sonu (C = ünsüz) | Ek | İkinci ad | Tamlama |
|---|---|---|---|
| …a / …ı | -sı | oda | çocuk odası |
| …e / …i | -si | kedi | ev kedisi |
| …o / …u | -su | kutu | ilaç kutusu |
| …ö / …ü | -sü | ütü | saç ütüsü |
| …aC / …ıC | -ı | kitap | ders kitabı |
| …eC / …iC | -i | merkez | şehir merkezi |
| …oC / …uC | -u | okul | köy okulu |
| …öC / …üC | -ü | gün | doğum günü |
Örnekler
- Annem okul kapısında bekliyor.Kapısı ünlüyle biter; durum ekinden önce kaynaştırma n gelir: kapısında, kapısıda değil.
- Şehir merkezi bugün çok kalabalık.
- Araba anahtarını mutfakta unuttum.
- Doğum günü pastası çok güzel.Doğum günü kendi başına bir tamlamadır; büyük tamlamanın ilk parçası olur ve pasta kendi ekini alır: pastası.
- Türkçe öğretmenimiz çok sabırlı.Türkçe öğretmeni, "bizim" eki gelince Türkçe öğretmenimiz olur; kişi eki tamlama ekinin yerini alır.
- Kırmızı kapı okul kapısı değil.Kırmızı sıfattır, ek almaz; okul kapısı bir kapı türünü adlandırır, ek ikinci adda bulunur.
- Okul kapıları sabah açılır.Çokluk eki ikinci ada gelir ve tamlama ekinden öncedir: kapı + lar + ı. İlk ad tekil kalır: okul.
- Ders kitabını unutma!Kitap sözcüğündeki son p, ünlüyle başlayan ekten önce b olur: kitabı; belirtme durumu eki -nı gelir: kitabını.
Sesli okuma, cihazındaki yapay bir Türkçe sesi kullanır. Ses kalitesi ve kullanılabilirliği değişebilir; telaffuzunu değerlendirmez.
Türkçe cihaz sesi bulunamadı. Metni yine de okuyabilirsin.
Dikkat et
Ana dilinde adları yalın yan yana koyan öğrenciler ev kapı der. Eki ikinci adda aramalarını, çokluk ekinin de oraya geldiğini (okul kapıları) gösterin; sıfat tamlamasında ek olmadığını (kırmızı kapı) karşılaştırın.
Kendin dene
okul ve kapı sözcüklerinden bir isim tamlaması kurun.
Cevabı veya örnek cevabı göster
okul kapısı
okul kapısı: kapı ünlüyle biter, ek -sı olur; okul yalın kalır.
çay ve bardak sözcüklerinden bir isim tamlaması kurun.
Cevabı veya örnek cevabı göster
çay bardağı
çay bardağı: bardak sözcüğünün sonundaki k, ünlüyle başlayan ekten önce ğ olur; ünsüzden sonra ek -ı biçimindedir.
çocuk ve oda sözcüklerinden bir isim tamlaması kurun.
Cevabı veya örnek cevabı göster
çocuk odası
çocuk odası: oda ünlüyle biter, bu yüzden ekte kaynaştırma s vardır; çocuk ek almaz.
araba ve anahtar sözcüklerinden bir isim tamlaması kurun.
Cevabı veya örnek cevabı göster
araba anahtarı
araba anahtarı: ek yalnız anahtar sözcüğüne gelir ve r ünsüzünden sonra -ı olur; araba ilk addır, yalın kalır.
Alıştırma turu
Soruları cevapla, ardından mümkün olduğunda Türkçe cümleleri ve sözcükleri yeniden kur. Puanını kaydediyoruz.
okul ve kapı sözcüklerinden bir isim tamlaması kurun.
çay ve bardak sözcüklerinden bir isim tamlaması kurun.
çocuk ve oda sözcüklerinden bir isim tamlaması kurun.
araba ve anahtar sözcüklerinden bir isim tamlaması kurun.
Kelimelere doğru sırayla dokun.
Kelimelere doğru sırayla dokun.
Kelimelere doğru sırayla dokun.
İlerlemeni koru
Alıştırma sonuçlarını hesabına kaydetmek için ücretsiz kaydol.
Kaydol ve kaydetZaten hesabım varBugün kullan
Öğrencilerden odalarındaki eşyalarla beş tamlama yazmalarını ve ikinci addaki eki işaretlemelerini isteyin.