Złożenia rzeczownikowe: ev kapısı i izafet

Zasada

W złożeniu pierwszy rzeczownik zostaje bez zmian, a drugi dostaje wykładnik: -ı/-i/-u/-ü po spółgłosce, -sı/-si/-su/-sü po samogłosce. Z ev + kapı powstaje ev kapısı (drzwi domu), z okul + müdür powstaje okul müdürü. Samogłoska podlega harmonii, a końcowe k lub p drugiego rzeczownika zmiękcza się: bardak daje bardağı, kitap daje kitabı.

Przykłady

• Annem okul kapısında bekliyor.Moja mama czeka przy bramie szkoły.Kapısı kończy się na samogłoskę, więc przed końcówką przypadka pojawia się n: kapısında, nie kapısıda.
• Şehir merkezi bugün çok kalabalık.Centrum miasta jest dziś bardzo zatłoczone.
• Araba anahtarını mutfakta unuttum.Zapomniałem kluczyka do samochodu w kuchni.
• Doğum günü pastası çok güzel.Tort urodzinowy jest bardzo ładny.Doğum günü samo jest złożeniem i staje się pierwszą częścią większego: pasta dostaje własny wykładnik, pastası.
• Türkçe öğretmenimiz çok sabırlı.Nasz nauczyciel tureckiego jest bardzo cierpliwy.Türkçe öğretmeni zmienia się w Türkçe öğretmenimiz: końcówka „nasz” zastępuje wykładnik złożenia, a nie następuje po nim.
• Kırmızı kapı okul kapısı değil.Czerwone drzwi to nie drzwi szkoły.Kırmızı jest przymiotnikiem i nie dostaje końcówki; okul kapısı nazywa rodzaj drzwi, więc wykładnik ma drugi rzeczownik.
• Okul kapıları sabah açılır.Drzwi szkoły otwierają się rano.Liczba mnoga -lar stoi przy drugim rzeczowniku, przed wykładnikiem: kapı + lar + ı. Pierwszy zostaje w liczbie pojedynczej: okul.
• Ders kitabını unutma!Nie zapomnij podręcznika!Końcowe p w kitap zmiękcza się w b przed samogłoską wykładnika: kitabı. Biernik dodaje wtedy -nı: kitabını.

Uważaj

Uczący się często zestawiają rzeczowniki bez zmian, jak w polskim, i piszą ev kapı albo çay bardak. Turecki wymaga wykładnika przy drugim rzeczowniku i tylko tam: pierwszy nigdy się nie zmienia, a liczba mnoga idzie na drugi (okul kapıları). Przymiotnik nie należy do tej zasady: kırmızı kapı nie ma wykładnika.

Spróbuj samodzielnie

1. Utwórz jedno złożenie: drzwi szkoły.

   Pokaż odpowiedź lub przykładową odpowiedź

   okul kapısı

   okul kapısı: kapı kończy się samogłoską, więc wykładnik to -sı, zgodne z tylną samogłoską ı; okul zostaje bez zmian.

2. Utwórz jedno złożenie: szklanka do herbaty.

   Pokaż odpowiedź lub przykładową odpowiedź

   çay bardağı

   çay bardağı: końcowe k w bardak zmiękcza się w ğ przed wykładnikiem, a po spółgłosce wykładnik to samo -ı, zgodne z samogłoską a.

3. Utwórz jedno złożenie: pokój dziecięcy.

   Pokaż odpowiedź lub przykładową odpowiedź

   çocuk odası

   çocuk odası: oda kończy się samogłoską, więc wykładnik potrzebuje dodatkowego s: -sı. çocuk nie dostaje nic.

4. Utwórz jedno złożenie: kluczyk do samochodu.

   Pokaż odpowiedź lub przykładową odpowiedź

   araba anahtarı

   araba anahtarı: wykładnik dostaje tylko anahtar, po spółgłosce r jest to -ı. araba kończy się samogłoską, ale jest pierwszym rzeczownikiem i zostaje bez zmian.

Użyj tego dzisiaj

Napisz pięć złożeń z rzeczy w twoim pokoju, na przykład masa lambası, i podkreśl wykładnik przy drugim rzeczowniku. Potem sprawdź każdą końcową spółgłoskę pod kątem zmiękczenia.