Bu derste işçi adını bir fabrika çalışanının tanışma konuşması üzerinden ele alın. Öğrencinin yalnızca eki üretmesini değil, cümlede kimin söz konusu olduğunu ve adın hangi görevde bulunduğunu açıklamasını isteyin.
Temel fikir
İşçi ünlüyle bittiği için belirtme durumunda işçiyi, yönelmede işçiye, tamlayan olarak işçinin biçimlerini alır. İç sesteki ç yumuşamaz; bulunma ve ayrılma ekleri son ses olan i üzerinden seçilir: işçide, işçiden. İyelik dizisini işçim, işçin, işçisi, işçimiz, işçiniz biçimleriyle kurun. Üçüncü kişi iyeliğinden sonra duruma geçişi onun işçisine üzerinden gösterin. Çoğulu işçiler ile sayı sıfatından sonraki iki işçi biçimini karşılaştırın.
| Görev | Biçim |
|---|---|
| Yalın durum | işçi |
| Çoğul | işçiler |
| Belirtme durumu | işçiyi |
| Yönelme durumu | işçiye |
| Bulunma durumu | işçide |
| Ayrılma durumu | işçiden |
| Tamlayan biçimi | işçinin |
| Birinci tekil kişi iyeliği | işçim |
| İkinci tekil kişi iyeliği | işçin |
| Üçüncü tekil kişi iyeliği | işçisi |
| Birinci çoğul kişi iyeliği | işçimiz |
| İkinci çoğul kişi iyeliği | işçiniz |
| Üçüncü çoğul kişi: birden çok işçi | onların işçileri |
| Birliktelik | işçiyle |
| Üçüncü kişi iyeliği + yönelme | onun işçisine |
| Birinci tekil kişi: meslek bildiren yüklem | işçiyim |
Örnekler
- İşçiler bahçede dinleniyor.
- İşçiye su getiriyorum.
- Bugün işçiyi bekliyoruz.
- İşçinin çantası burada.
- Anahtar işçide kaldı.
- Ben bu fabrikada işçiyim.
- Bizim işçimiz bugün izinli.
- işçilerimizdenişçilerÇoğul eki: -ler / -larimizİyelik eki, biz: -(i)miz / -(ı)mız / -(u)muz / -(ü)müzdenAyrılma durumu eki: -den / -dan / -ten / -tan
- Onun işçisine mesaj gönderdik.
Sesli okuma, cihazındaki yapay bir Türkçe sesi kullanır. Ses kalitesi ve kullanılabilirliği değişebilir; telaffuzunu değerlendirmez.
Türkçe cihaz sesi bulunamadı. Metni yine de okuyabilirsin.
Dikkat et
Öğrenci Ben işçim diyerek kendi mesleğini anlattığını düşünebilir. İşçim birinci tekil kişi iyeliğidir; meslek bildiren yüklem işçiyim olur. Ayrıca işçiyi ile işçisi biçimlerini yalnızca ses benzerliğine göre eşleştirmeyin; biri belirtili nesne, diğeri iyelik taşır.
Kendin dene
İşçi adını uygun biçimde yazın: Kapıda bekleyen kişi sayısı iki. Sözcüğün tamamını yazın.
Cevabı veya örnek cevabı göster
işçi
işçi: İki sayı sıfatı kişi sayısını zaten bildirir. Burada çokluk eki kullanmak yerine adı tekil bırakmak gerekir.
Gösterilen belirli kişiyi tanıdığınızı söyleyin. İşçi adının uygun biçimini tam olarak yazın.
Cevabı veya örnek cevabı göster
işçiyi
işçiyi: Şu ile belirli bir kişi gösterilir ve bu kişi tanıma eyleminin nesnesidir. Belirtme eki, adın son ünlüsüne y aracılığıyla bağlanır.
Bugün burada olan tek bir çalışandan söz edin. İşçi adını bizim sözcüğüne uygun biçimde yazın.
Cevabı veya örnek cevabı göster
işçimiz
işçimiz: Bizim sözcüğü birinci çoğul kişi iyeliğini gerektirir. Ünlüyle biten ada doğrudan -miz gelir; çalışan sayısı bu cümlede birdir.
Bu atölyedeki kendi mesleğinizi söyleyin. İşçi adını yüklem yaparak sözcüğün tamamını yazın.
Cevabı veya örnek cevabı göster
işçiyim
işçiyim: Konuşan kişi atölyedeki kendi mesleğini bildirir. Bu yüzden ad yüklemine birinci tekil kişi eki gelir; işçim denirse konuşanın yanında çalışan başka biri anlatılmış olur.
Alıştırma turu
Soruları cevapla, ardından mümkün olduğunda Türkçe cümleleri ve sözcükleri yeniden kur. Puanını kaydediyoruz.
İşçi adını uygun biçimde yazın: Kapıda bekleyen kişi sayısı iki. Sözcüğün tamamını yazın.
Gösterilen belirli kişiyi tanıdığınızı söyleyin. İşçi adının uygun biçimini tam olarak yazın.
Bugün burada olan tek bir çalışandan söz edin. İşçi adını bizim sözcüğüne uygun biçimde yazın.
Bu atölyedeki kendi mesleğinizi söyleyin. İşçi adını yüklem yaparak sözcüğün tamamını yazın.
Kelimelere doğru sırayla dokun.
Kelimelere doğru sırayla dokun.
Kelimelere doğru sırayla dokun.
Bu sözcüğü oluşturmak için parçalara doğru sırayla dokun:
İlerlemeni koru
Alıştırma sonuçlarını hesabına kaydetmek için ücretsiz kaydol.
Kaydol ve kaydetZaten hesabım varBugün kullan
Öğrencilerden hayalî bir fabrika çalışanı adına iki cümlelik tanışma metni, ardından işverenle ilgili bir cümle yazmalarını isteyin. İşçiyim, işçinin ve işçiye biçimlerinin her birini kullandırıp görevlerini açıklatın.