Bu derste öğretim odağı, ad cümlesinde ek fiilin öğrenilen geçmiş zamanı olarak adlandırılan biçimlerin kuruluşudur. Öğrencinin yalnızca bir söylentiyi değil, yeni fark ettiği bir durumu da aktarabildiğini gösterin; zaman yorumunu bağlamla birlikte ele alın.

Temel fikir

Ünsüzden sonra son ünlüye göre -mış, -miş, -muş, -müş; ünlüden sonra araya y giren biçimler kullanılır. Tablo sekiz biçimi bir araya getirir. Kişi eklerini sırasıyla öğrenciymişim, öğrenciymişsin, öğrenciymiş, öğrenciymişiz, öğrenciymişsiniz, öğrenciymişler üzerinden çalıştırın; üçüncü çoğul kişi için öğrencilermiş de mümkündür. Olumsuzlukta ek değil üzerine gelir: ucuz değilmiş. Yansız bir evet-hayır sorusunda soru ekine bağlanır: ucuz muymuş? Ayrı yazılan imiş ünlü uyumuna girmez: ucuz imiş. Birinci kişi biçimlerini, başkasının konuşucu hakkındaki sözlerini aktarma bağlamına yerleştirin.

Karşılaştırılacak kalıplar
Son ünlüÜnsüzden sonraÖrnekÜnlüden sonraÖrnek
a, ı-mışkalabalıkmış-ymışhastaymış
e, i-mişgençmiş-ymişöğrenciymiş
o, u-muşyorgunmuş-ymuşdepoymuş
ö, ü-müşgüçmüş-ymüşkötüymüş

Örnekler

Sesli okuma, cihazındaki yapay bir Türkçe sesi kullanır. Ses kalitesi ve kullanılabilirliği değişebilir; telaffuzunu değerlendirmez.

Dikkat et

Terimin içindeki geçmiş sözü, öğrenciyi her örneği geçmiş zamanla çevirmeye yöneltebilir. Şimdi evdeymiş ile dün evdeymiş cümlelerini karşılaştırın. Ayrıca soğukmuş yazımında yumuşama beklenmez; ek ünsüzle başlar.

Kendin dene

  1. Duyulan bilgiyi ben kişisiyle aktarın; boşluğa çekimli sözcüğü yazın.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    öğrenciymişim / öğrenci imişim

    öğrenciymişim / öğrenci imişim: Adın sonundaki i nedeniyle bitişik biçimde araya y girer. Sondaki -im, öğrenci olduğu söylenen kişinin konuşucu olduğunu gösterir.

  2. soğuk sözcüğüne üçüncü tekil kişide ek fiilin öğrenilen geçmiş zamanını getirin.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    soğukmuş / soğuk imiş

    soğukmuş / soğuk imiş: Son ünlü u, bitişik biçimde -muş seçimini açıklar. k ile ek arasına ünlü gelmediği için kökün son ünsüzü değişmez.

  3. ucuz sözcüğüyle olumsuz bir ad cümlesi kurup duyulan bilgiyi aktarın.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    ucuz değilmiş / ucuz değil imiş

    ucuz değilmiş / ucuz değil imiş: Aktarılan durum olumsuzdur. Ekin bağlandığı değil sözcüğündeki i esas alınır; ucuz sözcüğünün yuvarlak ünlüsü bu seçimi belirlemez.

  4. Toplantının yarın olduğu yönündeki duyumu soru biçiminde doğrulatın.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    mıymış / mı imiş

    mıymış / mı imiş: yarın sözcüğünden sonra soru eki mı olur. Bitişik biçimde bu ekin son ünlüsünden sonra y gelir; yarın ile soru eki arasındaki boşluk korunur.

Bugün kullan

Öğrencilerden şimdi ve dün sözcükleriyle iki ayrı duyum aktarmalarını, ardından olumsuz bir cümle yazmalarını isteyin. İlk cümleyi soruya çevirtip ekin hangi sözcüğe bağlandığını açıklatın.