Öğrencilerin pişirmek fiilini üç zamanda çekip pişirmek ile pişmek arasındaki farkı görmesi için kısa bir not.
Temel fikir
Pişirmek, pişmek fiilinden ettirgen çatı eki -ir- ile türemiştir. Gövde ünsüzle bittiği için ünlü düşmesi ve kaynaştırma olmaz: pişiriyorum, pişirdim, pişireceğim (k ünlüden önce ğ olur). Pişiren kişi özne, yemek nesnedir; belli bir yemek -i alır (balığı pişirdim).
| Kişi | Şimdiki zaman (-iyor) | Geçmiş zaman (-di) | Gelecek zaman (-ecek) |
|---|---|---|---|
| ben | pişiriyorum | pişirdim | pişireceğim |
| sen | pişiriyorsun | pişirdin | pişireceksin |
| o | pişiriyor | pişirdi | pişirecek |
| biz | pişiriyoruz | pişirdik | pişireceğiz |
| siz | pişiriyorsunuz | pişirdiniz | pişireceksiniz |
| onlar | pişiriyorlar | pişirdiler | pişirecekler |
Örnekler
- Annem şimdi yemek pişiriyor.Burada yemek belirtisiz nesnedir: belli bir yemeği değil, yemek yapma işini anlatır; bu yüzden -i eki almaz.
- Dün akşam makarna pişirdim.
- Yarın misafirlere pilav pişireceğiz.
- pişiriyorumpişiriyorŞimdiki zaman eki: -iyor / -ıyor / -uyor / -üyorumKişi ekleri: -im, -sin, -iz, -siniz
- pişirdimpişirdiGörülen geçmiş zaman eki: -di, -dı, -du, -dü, -ti, -tı, -tu, -tümGörülen geçmişte kişi ekleri (k tipi)
- pişireceğizpişireceğGelecek zaman eki: -ecek / -acakizKişi ekleri: -im, -sin, -iz, -siniz
- Pilav kısık ateşte pişiyor.Pişmek fiilinde -ir- yoktur: özne pilavdır, pilav kendiliğinden pişer; pişiren kişi söylenmez.
- Balığı fırında pişirdim.Balık belli bir balıktır; bu yüzden belirtme durumu alır ve sondaki k ünlüden önce ğ'ye yumuşar: balığı.
- Yemek pişti, sofraya gelin.Yemek pişti, yemeğin piştiğini söyler; pişmek fiilinin geçmişi -ir- olmadan pişti'dir.
Sesli okuma, cihazındaki yapay bir Türkçe sesi kullanır. Ses kalitesi ve kullanılabilirliği değişebilir; telaffuzunu değerlendirmez.
Türkçe cihaz sesi bulunamadı. Metni yine de okuyabilirsin.
Dikkat et
Öğrenciler yemeğin kendiliğinden piştiğini Yemek pişiriyor diye söyler; doğrusu Yemek pişiyor. Pişiyorum da “yemek yapıyorum” demek değildir. Çoğu dilde ettirgen çatı ayrı bir fiille verildiği için ikisini karıştırırlar.
Kendin dene
ben için pişirmek fiilinin şimdiki zaman biçimini yazın.
Cevabı veya örnek cevabı göster
pişiriyorum
pişiriyorum: gövde r ünsüzüyle bittiği için -iyor önünde bir şey düşmez; birinci tekil kişi eki -um gelir.
Pilav cümlesini pişmek fiilinin şimdiki zamanıyla tamamlayın.
Cevabı veya örnek cevabı göster
pişiyor
pişiyor: pişmek fiilinde ettirgen -ir- yoktur; özne pilavdır ve piş- gövdesi doğrudan -iyor alır.
biz için pişirmek fiilinin gelecek zaman biçimini yazın.
Cevabı veya örnek cevabı göster
pişireceğiz
pişireceğiz: gövde ünsüzle bittiği için kaynaştırma y girmez; ek -ecek olur ve k, -iz önünde ğ'ye yumuşar.
onlar için pişirmek fiilinin geçmiş zaman biçimini yazın.
Cevabı veya örnek cevabı göster
pişirdiler
pişirdiler: r ötümlü olduğu için geçmiş zaman eki -di olur; -ler çokluk eki onlar öznesini gösterir.
Alıştırma turu
Soruları cevapla, ardından mümkün olduğunda Türkçe cümleleri ve sözcükleri yeniden kur. Puanını kaydediyoruz.
ben için pişirmek fiilinin şimdiki zaman biçimini yazın.
Pilav cümlesini pişmek fiilinin şimdiki zamanıyla tamamlayın.
biz için pişirmek fiilinin gelecek zaman biçimini yazın.
onlar için pişirmek fiilinin geçmiş zaman biçimini yazın.
Kelimelere doğru sırayla dokun.
Kelimelere doğru sırayla dokun.
Kelimelere doğru sırayla dokun.
Bu sözcüğü oluşturmak için parçalara doğru sırayla dokun:
Bu sözcüğü oluşturmak için parçalara doğru sırayla dokun:
İlerlemeni koru
Alıştırma sonuçlarını hesabına kaydetmek için ücretsiz kaydol.
Kaydol ve kaydetZaten hesabım varBugün kullan
Öğrencilerden üç cümle yazmalarını isteyin: bir kişi şimdiki zamanda bir yemek pişiriyor, aynı kişi geçmişte pişirdi, üçüncü cümlede yemek özne ve fiil pişmek olsun.