Öğrencilerin konuşmak fiilini dört biçimde çekimleyip konuşulan kişiyi ile ile göstermesi için kısa bir not.

Temel fikir

Konuşmak fiilinin kökü sert ünsüz ş ile biter ve son ünlüsü u olduğundan şimdiki zaman -uyor (konuşuyorum), geçmiş zaman -tu (konuştum) alır; gelecek zamanda konuşacağım gibi k yumuşayarak ğ olur. Konuşulan kişi ile edatıyla gösterilir: Ali ile konuşuyorum, benimle konuştu.

Karşılaştırılacak kalıplar
KişiŞimdiki zamanGeçmiş zamanGelecek zamanOlumsuz geçmiş
benkonuşuyorumkonuştumkonuşacağımkonuşmadım
senkonuşuyorsunkonuştunkonuşacaksınkonuşmadın
okonuşuyorkonuştukonuşacakkonuşmadı
bizkonuşuyoruzkonuştukkonuşacağızkonuşmadık
sizkonuşuyorsunuzkonuştunuzkonuşacaksınızkonuşmadınız
onlarkonuşuyorlarkonuştularkonuşacaklarkonuşmadılar

Örnekler

  • Ben Ali ile konuşuyorum.Konuşulan kişi ad durumu eki değil, ayrı yazılan ile ile gösterilir. Özne olan ben düşebilir: Ali ile konuşuyorum.
  • Annem benimle konuştu.Zamirlerde ile kaynaşır ve kök değişir: ben benimle, sen seninle, o onunla olur. Kök sert ünsüz ş ile bittiği için geçmiş zaman konuştu şeklinde t ile gelir.
  • Siz Türkçe konuşuyor musunuz?Dil adı durum eki almadan kullanılır: Türkçe konuşmak. Soru eki mi ayrı yazılır ve kişi ekini alır: konuşuyor musunuz.
  • Yarın Ali'yle konuşacağım.Ünlüyle biten bir özel adın sonuna ile, kesme işaretinden sonra -yle olarak eklenir: Ali'yle. Gelecek zaman eki -acak'taki k, -ım gibi ünlüyle başlayan ekin önünde ğ olur: konuşacak, konuşacağım.
  • Dün gece uzun uzun konuştuk.-k eki zaten biz kişisini bildirdiği için zamir düşer. İkilenen uzun uzun, uzun uzun, epeyce süre anlamına gelir.
  • konuşuyorumkonuşuyorŞimdiki zaman eki: -iyor / -ıyor / -uyor / -üyorumKişi ekleri: -im, -sin, -iz, -siniz
  • konuşacağızkonuşacağGelecek zaman eki: -ecek / -acakızKişi ekleri: -im, -sin, -iz, -siniz
  • konuşmadıkkonuşmadıGeçmiş zamanın olumsuzu: -medi / -madıkGörülen geçmişte kişi ekleri (k tipi)

Sesli okuma, cihazındaki yapay bir Türkçe sesi kullanır. Ses kalitesi ve kullanılabilirliği değişebilir; telaffuzunu değerlendirmez.

Dikkat et

Kendi dilinde konuşulan kişiyi nesne gibi gösteren öğrenciler Ali'yi konuşuyorum der. Ali ile konuşuyorum biçimini ve ile edatının -yle/-la ile bitişebildiğini gösterin.

Kendin dene

  1. Siz dün toplantıda çok ___. (konuşmak)

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    konuştunuz

    konuştunuz: kök sert ünsüz ş ile bittiği için geçmiş zaman eki t ile başlar; ünlü u olduğundan -tu, kişi eki -nuz siz içindir.

  2. Yarın Ali ile ___. (konuşmak: ben)

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    konuşacağım

    konuşacağım: ünlü u olduğundan -acak gelir; -ım ünlüyle başladığı için k yumuşayıp ğ olur.

  3. Komşu___ konuşuyorum.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    komşuyla / komşu ile

    komşuyla ya da komşu ile: komşu arka ünlü u ile bittiği için bitişik biçim -la olur ve ünlüden sonra kaynaştırma harfi y gerekir.

  4. Sen telefonda hiç ___. (konuşmak: olumsuz)

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    konuşmuyorsun

    konuşmuyorsun: olumsuzluk eki kök ile -yor arasına girer ve ünlü u olduğundan -mu- biçimindedir; -sun sen kişisidir.

Bugün kullan

Öğrencilerden kiminle konuştuklarını anlatan dört cümle yazmalarını isteyin: şimdiki, geçmiş, gelecek ve olumsuz. Her cümlede ile biçimini sınayın.