Öğrencilerin dönmek fiilini üç zamanda çekmesi ve dönülen yeri doğru durumda kullanması için kısa bir not.

Temel fikir

Gövde ünsüzle biter ve son ünlüsü ince yuvarlak bir ünlüdür (ö); bu yüzden ekler de yuvarlaklaşır: dönüyorum, döndük, dönmüyorum. Gelecekte k ünlü önünde ğ olur: döneceğim. Varılan ya da yönelinen yer yönelme durumunda (eve dönmek), dönülen yer ayrılma durumunda (Ankara'dan döndüm) kullanılır.

Karşılaştırılacak kalıplar
KişiŞimdiki zamanGeçmiş zamanGelecek zaman
bendönüyorumdöndümdöneceğim
sendönüyorsundöndündöneceksin
odönüyordöndüdönecek
bizdönüyoruzdöndükdöneceğiz
sizdönüyorsunuzdöndünüzdöneceksiniz
onlardönüyorlardöndülerdönecekler

Örnekler

  • Akşam eve dönüyorum.Gidilen yer yönelme durumunda olur: eve, evde değil. Dönüyorum biçiminde n'den sonra ü gelir: gövdenin ö'sü eki yuvarlaklaştırır.
  • Babam yarın İzmir'e dönecek.
  • Dün gece eve geç döndük.Döndük: n'den sonra geçmiş zaman d ile başlar, yuvarlak ö de -dü verir.
  • Sağa dön, sonra düz git.Yalın kök, yakın birine verilen emirdir: dön. Yön bildiren sağa sözcüğü yönelme eki -a alır, çünkü sağ sözcüğünün son ünlüsü kalındır.
  • Hayallerimiz gerçeğe döndü.Yönelme durumuyla dönmek "bir şeye dönüşmek" anlamına da gelir. Gerçek sözcüğünün k'si -e ünlüsünden önce ğ olur: gerçeğe.
  • Ankara'dan ne zaman döndün?Dönülen yer ayrılma durumunda olur: Ankara'dan. Döndün, -dü ve sen için -n ekinden oluşur.
  • Toplantıdan sonra ofise dönmedim.

Sesli okuma, cihazındaki yapay bir Türkçe sesi kullanır. Ses kalitesi ve kullanılabilirliği değişebilir; telaffuzunu değerlendirmez.

Dikkat et

Öğrenciler yuvarlak ünlü uyumunu sık sık atlar ve dönuyorum ya da dönıyorum yazar; ayrıca eve dönüyorum yerine evde dönüyorum diyebilir, bu da evin içinde dönmek anlamına gelir.

Kendin dene

  1. dön kökünü sen için şimdiki zamanda çekin.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    dönüyorsun

    dönüyorsun: gövdenin ö'sü eki yuvarlaklaştırır, şimdiki zaman eki -üyor olur, kişi eki -sun.

  2. dön kökünü biz için geçmiş zamanda çekin.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    döndük

    döndük: n'den sonra geçmiş zaman eki d ile başlar, yuvarlak ince ünlü -dü verir, -k biz kişisini gösterir.

  3. dön kökünü o için gelecek zamanda çekin.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    dönecek

    dönecek: gelecek zaman eki -ecek yalnızca e ya da a içerir, yuvarlaklaşma burada durur; üçüncü kişi için kişi eki gerekmez.

  4. dönmek fiilini ben için olumsuz şimdiki zamanda çekin.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    dönmüyorum

    dönmüyorum: olumsuzluk eki -me-, -yor öncesinde -mü- biçimine girer; -um ben kişisini gösterir.

Bugün kullan

Öğrencilerden geri dönmeyle ilgili dört cümle yazmalarını isteyin: iş, yolculuk, bir zaman ifadesi ve bir olumsuz. Her ekte ö/ü noktalarının bulunduğunu denetleyin.