çıkmak fiili: çıkış için -den, yükseliş için -e/-a

Temel fikir

Çıkmak fiilinin kökü çık-'tır ve ek alırken değişmez: çıkıyorum, çıktım, çıkacağım. Ayrılınan yer ayrılma durumuyla (-den/-dan) gösterilir: evden çıkıyorum; yükselinen yer yönelme durumuyla (-e/-a) gösterilir: dağa çıkmak. Yer belirtilmezse ortaya çıkma anlamı doğar: Güneş çıktı.

Örnekler

• Ben her sabah evden çıkıyorum.Ayrılınan yer -den ekini alır: ev → evden. Özne olan ben düşebilir: Her sabah evden çıkıyorum.
• Dün akşam dışarı çıktık.Dışarı sözcüğü burada ek almaz. Geçmiş zaman eki, ötümsüz k'den sonra t ile başlar: çık-tı-k.
• Çocuklar ağaca çıktı.-e/-a ile çıkmak, bir yere yükselmek demektir. Ağaç sözcüğü ünlü önünde yumuşar: ağaç → ağaca.
• Ali bugün işten erken çıkmıyor.İş sözcüğü ötümsüz ş ile biter, bu yüzden ek t ile başlar: işten. -yor'dan önce olumsuzluk eki -ma, -mı- olur: çık-mı-yor.
• Yarın dağa çıkacağız.Ünlüden önce -acak ekindeki k, ğ olur: -acağız. Çık- kökü k'sini korur: çıkacağız, çığacağız değil.
• Güneş çıktı.Yer belirtilmezse çıkmak, ortaya çıkmak anlamına gelir. Geçmiş zaman biçimi yine çıktı'dır.
• çıkıyorumçık·ıyorŞimdiki zaman eki: -iyor / -ıyor / -uyor / -üyor·umKişi ekleri: -im, -sin, -iz, -siniz
• çıktılarçık·tıGörülen geçmiş zaman eki: -di, -dı, -du, -dü, -ti, -tı, -tu, -tü·larÇoğul eki: -ler / -lar
• çıkacağızçık·acağGelecek zaman eki: -ecek / -acak·ızKişi ekleri: -im, -sin, -iz, -siniz

Dikkat et

Öğrenciler gidiyorumdaki yumuşamayı yanlış genelleyip çığıyorum yazabilir; çık- kökündeki k korunur. Bir de evde çıkıyorum gibi bulunma durumu kullanırlar; ayrılınan yerde ayrılma eki gerekir.

Kendin dene

1. Boşluğu doldurun: Evden çıkıyorum. çıkmak fiilinin şimdiki zamanını kullanın.

   Cevabı veya örnek cevabı göster

   çıkıyorum

   çıkıyorum: çık- kökündeki k korunur; -ıyor eki, önündeki ı'ya uyarak ı ünlüsünü alır.

2. Boşluğu doldurun: Dışarı çıktık. çıkmak fiilinin geçmiş zamanını kullanın.

   Cevabı veya örnek cevabı göster

   çıktık

   çıktık: k ötümsüz olduğu için geçmiş zaman eki t ile başlar (-tı); ardından çoğul birinci kişi -k gelir.

3. Boşluğu doldurun: Çocuklar yarın dağa çıkacak. çıkmak fiilinin gelecek zamanını kullanın.

   Cevabı veya örnek cevabı göster

   çıkacak / çıkacaklar

   çıkacak ya da çıkacaklar: son ünlü ı kalın olduğu için gelecek zaman eki -acak olur; çoğul eki -lar burada isteğe bağlıdır.

4. sınıf sözcüğüne ayrılma durumu ekini getirin.

   Cevabı veya örnek cevabı göster

   sınıftan

   sınıftan: f ötümsüz olduğu için ayrılma eki t ile başlar; kalın ünlü ı ile -tan olur ve ayrılınan yeri gösterir.

Bugün kullan

Öğrencilerden evden, okuldan ya da işten ne zaman çıktıklarını anlatan üç cümle yazmalarını ve ayrılma ekini işaretlemelerini isteyin.