Een handeling als naamwoord met een eigen onderwerp

Het idee

-me/-ma maakt van een werkwoord een handelingsnaam. In het patroon van deze les krijgt de uitdrukkelijk genoemde uitvoerder de genitief en de handelingsnaam een bijpassende bezitsuitgang: senin gelmen, jouw komst. De hele groep kan onderwerp zijn: Senin gelmen bizi sevindiriyor. Als aanvulling krijgt ze de naamval die het hoofdwerkwoord vraagt: accusatief in gelmeni istiyorum, datief in gelmene izin veriyorum. Het voornaamwoord in de genitief mag weg als duidelijk is wie bedoeld wordt. Vergelijk kalmak istiyorum (ik wil blijven) met kalmanı istiyorum (ik wil dat jij blijft).

Voorbeelden

• Senin gelmen bizi sevindiriyor.Dat je komt, maakt ons blij.
• Ben senin gelmeni istiyorum.Ik wil dat je komt.
• Annem burada çalışmama izin veriyor.Mijn moeder laat me hier werken.
• Çocukların bahçede oynaması güzel.Het is fijn dat de kinderen in de tuin spelen.
• Bu akşam evde kalmak istiyorum.Ik wil vanavond thuisblijven.
• Bu akşam evde kalmanı istiyorum.Ik wil dat je vanavond thuisblijft.
• Onun gelmesini istiyorum.Ik wil dat hij of zij komt.
• Onun gelmemesini istiyorum.Ik wil dat hij of zij niet komt.

Let op

Lees niet elke -me als een ontkenning. In gelmesini benoemt die de handeling; Onun gelmesini istiyorum is bevestigend. Om de handeling te ontkennen, komt er een apart ontkennend achtervoegsel vóór de naamwoordvorming: gel-me-me-si-n-i → gelmemesini. De eerste -me ontkent, de tweede vormt het naamwoord.

Probeer het zelf

1. Vul een vorm van gelmek in: het is belangrijk dat je vroeg komt.

   Toon het antwoord of een voorbeeldantwoord

   gelmen

   gelmen: Jij bent degene die komt, dus krijgt gelme de bezitsuitgang -n. De hele groep is onderwerp bij önemli en heeft geen accusatief nodig.

2. Vul een vorm van okumak in: ik wil dat je dit boek leest.

   Toon het antwoord of een voorbeeldantwoord

   okumanı

   okumanı: Ik wil het, maar jij leest. Na okuma staan -n voor de lezer en -ı omdat de hele handeling het voorwerp van istiyorum is. De accusatief in kitabı hoort bij het boek en vervangt die van de handeling niet.

3. Vul een vorm van çalışmak in: mijn moeder laat me hier werken.

   Toon het antwoord of een voorbeeldantwoord

   çalışmama

   çalışmama: De toestemming betreft mijn werk, dus krijgt çalışma de bezitsuitgang -m en de datief -a. De opbouw is çalış-ma-m-a, zonder ontkenning; de moeder geeft toestemming, maar voert het werk niet uit.

4. Vul een ontkennende naamwoordsvorm van gelmek in: ik wil dat hij of zij vandaag niet komt.

   Toon het antwoord of een voorbeeldantwoord

   gelmemesini

   gelmemesini: De wens is dat de persoon niet komt. Voeg aan het ontkennende gelme- het naamwoordvormende -me, bezitsuitgang -si, verbindingsklank -n- en accusatief -i toe. Met één -me zou de komst juist gewenst zijn.

Gebruik het vandaag

Schrijf drie zinnen: over jouw komst als onderwerp, over iets dat je een ander wilt laten doen en over toestemming. Benoem de uitvoerders en leg uit waarom er geen naamvalsuitgang, een accusatief of een datief staat.