-miş / -mış / -müş / -muş: czas przeszły relacjonowany

Zasada

Do tematu czasownika dodaj -miş, -mış, -müş lub -muş, zależnie od ostatniej samogłoski tematu (e i → -miş, a ı → -mış, ö ü → -müş, o u → -muş): gelmiş, yapmış, görmüş, okumuş. Litera ş się nie zmienia, a temat zachowuje końcową spółgłoskę: z git powstaje gitmiş. Trzecia osoba liczby pojedynczej nie ma końcówki; pozostałe dodają -im (gelmişim), -sin, -iz, -siniz i -ler, z samogłoską dopasowaną do przyrostka. Przeczenie wstawia -me/-ma przed przyrostek (gelmemiş), a pytanie to osobne słowo (gelmiş mi?). Ten czas relacjonuje to, czego mówiący nie widział na własne oczy: usłyszane wieści, wniosek z poszlak albo zaskoczenie.

Przykłady

• Ali dün eve erken gelmiş.Podobno Ali wrócił wczoraj wcześnie do domu.-miş relacjonuje to, czego mówiący nie widział: ktoś mu o tym powiedział albo sam to wywnioskował. Zwykły czas świadka brzmiałby geldi.
• Annem bana bir mektup yazmış.Okazuje się, że mama napisała do mnie list.
• Kedi sütü içmiş.Kot chyba wypił mleko.Pusta miska to poszlaka: mówiący wnioskuje, co się stało, choć tego nie widział, i to właśnie robi -miş.
• uyumuşumOkazuje się, że zasnąłem / zasnęłamuyu·muş-miş / -mış / -müş / -muş: czas przeszły relacjonowany·um-im / -sin / -iz / -siniz: jestem, jesteś, jesteśmy
• görmüşsünwidocznie to widziałeś / widziałaśgör·müş-miş / -mış / -müş / -muş: czas przeszły relacjonowany·sün-im / -sin / -iz / -siniz: jestem, jesteś, jesteśmy
• yapmışlarpodobno to zrobiliyap·mış-miş / -mış / -müş / -muş: czas przeszły relacjonowany·larLiczba mnoga -ler / -lar: forma i miejsce
• gitmişizwidocznie poszliśmygit·miş-miş / -mış / -müş / -muş: czas przeszły relacjonowany·iz-im / -sin / -iz / -siniz: jestem, jesteś, jesteśmyLitera t w git zostaje: -miş zaczyna się spółgłoską, a zmiękczenie do d wymaga samogłoski, jak w gidiyoruz.
• Çocuklar ödevlerini yapmamış.Dzieci podobno nie odrobiły lekcji.Przeczenie -me/-ma stoi przed -miş: yap-ma-mış. Przy podmiocie w liczbie mnogiej orzeczenie zwykle zostaje w liczbie pojedynczej.

Uważaj

Nie używaj -miş do tego, co sam zrobiłeś / zrobiłaś i pamiętasz. Dün sinemaya gittim mówi, że byłeś / byłaś w kinie; Dün sinemaya gitmişim brzmi tak, jakbyś dopiero się dowiedział / dowiedziała, że tam poszedłeś / poszłaś. Dla własnych przeżyć użyj czasu na -di.

Spróbuj samodzielnie

1. Użyj yap (robić) w czasie przeszłym relacjonowanym, 3. osoba liczby pojedynczej.

   Pokaż odpowiedź lub przykładową odpowiedź

   yapmış

   yapmış: ostatnia samogłoska w yap to a, która bierze -mış; ş zostaje, a trzecia osoba nie ma końcówki.

2. Użyj oku (czytać) w czasie przeszłym relacjonowanym, 3. osoba liczby pojedynczej.

   Pokaż odpowiedź lub przykładową odpowiedź

   okumuş

   okumuş: ostatnia samogłoska to u, tylna i zaokrąglona, więc przyrostek to -muş; oku kończy się samogłoską, nic nie znika.

3. Użyj gör (widzieć) w czasie przeszłym relacjonowanym, 1. osoba liczby pojedynczej (ben).

   Pokaż odpowiedź lub przykładową odpowiedź

   görmüşüm

   görmüşüm: ostatnia samogłoska ö jest przednia i zaokrąglona, co daje -müş, a ü tego przyrostka daje potem -üm dla „ja”.

4. Użyj git (iść) w czasie przeszłym relacjonowanym, 1. osoba liczby pojedynczej (ben).

   Pokaż odpowiedź lub przykładową odpowiedź

   gitmişim

   gitmişim: -miş zaczyna się spółgłoską, więc t w git nie zmiękcza się (zmiękczenie wymaga samogłoski, jak w gidiyorum); i daje -miş i -im.

Użyj tego dzisiaj

Napisz cztery zdania o czymś, co zdarzyło się w twojej rodzinie lub klasie, a o czym tylko słyszałeś / słyszałaś albo wnioskujesz z poszlak. Podkreśl każdą formę z -miş i sprawdź samogłoskę oraz końcówkę osobową.