Kauzatyw: kto sprawia, że coś się dzieje?

Zasada

W konstrukcji kauzatywnej podmiotem staje się osoba lub rzecz wywołująca działanie. Porównaj Usta rafı yaptı (fachowiec zrobił półkę) i Elif ustaya rafı yaptırdı (Elif zleciła fachowcowi zrobienie półki). Przy czasowniku przechodnim, takim jak yapmak, wykonawca zwykle przyjmuje celownik: ustaya; dopełnieniem pozostaje rafı. Przy czasowniku nieprzechodnim, takim jak uyumak, osoba skłoniona do czynności przyjmuje biernik: Baba bebeği uyuttu. Wykonawcę można pominąć: Elif rafı yaptırdı. Końcówki czasu i osoby dodaje się po temacie kauzatywnym. Dobór przyrostka omawiają powiązane lekcje o przyrostkach; tutaj skup się na rolach.

Przykłady

• Bu şaka herkesi güldürdü.Ten żart wszystkich rozśmieszył.
• Elif ustaya rafı yaptırdı.Elif zleciła fachowcowi zrobienie półki.
• Annem dün perdeleri yıkattı.Moja mama oddała wczoraj zasłony do prania.
• Baba bebeği uyuttu.Ojciec uśpił niemowlę.
• Usta rafı yaptı.Fachowiec zrobił półkę.
• Elif rafı yaptırdı.Elif zleciła zrobienie półki.
• Bu haber bizi sevindirdi.Ta wiadomość nas ucieszyła.
• Çocuklar oynamak istedi; Derya onları bahçede oynattı.Dzieci chciały się bawić; Derya pozwoliła im bawić się w ogrodzie.

Uważaj

Nie używaj celownika dla każdego wykonawcy: w Bu şaka herkesi güldürdü forma herkesi ma biernik, bo gülmek nie ma dopełnienia bliższego. Kauzatyw nie zawsze oznacza przymus: yıkattı może opisywać zlecenie usługi, a oynattı w odpowiednim kontekście pozwolenie komuś na zabawę.

Spróbuj samodzielnie

1. Uzupełnij Baba ___ uyuttu odpowiednią formą bebek: ojciec uśpił niemowlę.

   Pokaż odpowiedź lub przykładową odpowiedź

   bebeği

   bebeği: To niemowlę śpi, a spanie nie ma dopełnienia bliższego. Niemowlę staje się więc dopełnieniem w bierniku; końcowe k w bebek zmienia się w ğ.

2. Uzupełnij Elif ___ rafı yaptırdı odpowiednią formą usta: fachowiec wykonał pracę na prośbę Elif.

   Pokaż odpowiedź lub przykładową odpowiedź

   ustaya

   ustaya: Fachowiec nadal jest wykonawcą półki. Ponieważ rafı zajmuje już miejsce dopełnienia, wykonawca przyjmuje celownik, a między samogłoskami pojawia się y.

3. Fachowiec zrobił półkę na prośbę Elif. Uzupełnij Elif rafı ___: wybierz yaptı lub yaptırdı.

   Pokaż odpowiedź lub przykładową odpowiedź

   yaptırdı

   yaptırdı: Z kontekstu wynika, że pracę wykonał fachowiec. Ta forma przypisuje Elif rolę zleceniodawczyni; yaptı oznaczałoby, że zrobiła półkę sama.

4. Uzupełnij Bu şaka ___ güldürdü odpowiednią formą biz: ten żart nas rozśmieszył.

   Pokaż odpowiedź lub przykładową odpowiedź

   bizi

   bizi: To my się śmiejemy, natomiast żart wywołuje śmiech. Żart jest podmiotem, więc zaimek wskazujący nas wymaga biernika, a nie formy bize.

Użyj tego dzisiaj

Napisz trzy zdania kauzatywne: o rozśmieszeniu kogoś, o zleceniu wykonania przedmiotu oraz bez podania wykonawcy. Wskaż inicjatora i wyjaśnij wybór przypadków.