Bu öğretmen notu, gelecek zamanın hikâyesini biçim kurma üzerinden ele alır. Öğrenci geçmişteki bir bakış noktasından planlanan işi anlatır; yalnızca bu çekimden hareketle işin gerçekleşmediği sonucuna varılmamalıdır.
Temel fikir
Kökün son ünlüsü e, i, ö, ü ise -ecekti, a, ı, o, u ise -acaktı kullanılır. Ünlüyle biten köklerde araya y girer: bekleyecekti, okuyacaktı. Kişi çekimini gelecektim, gelecektin, gelecekti, gelecektik, gelecektiniz dizisiyle çalıştırın. Üçüncü çoğul kişide geleceklerdi ve gelecektiler biçimlerini kabul edin. Olumsuzluk eki gelecek zaman ekinden önce gelir: gelmeyecektik. Yansız bir evet-hayır sorusunda soru parçacığı ayrı yazılır, hikâye ve kişi eklerini taşır: gelecek miydin?, bakacak mıydınız?. Tabloda kalın ve ince ünlülü biçimler birlikte gösterilir.
| Kök / kişi | Ek / olumlu | Olumsuz | Soru |
|---|---|---|---|
| gel- | -ecekti → gelecekti | gelmeyecekti | gelecek miydi? |
| bak- | -acaktı → bakacaktı | bakmayacaktı | bakacak mıydı? |
| bekle- | -yecekti → bekleyecekti | beklemeyecekti | bekleyecek miydi? |
| oku- | -yacaktı → okuyacaktı | okumayacaktı | okuyacak mıydı? |
| ben | gelecektim / bakacaktım | gelmeyecektim / bakmayacaktım | gelecek miydim? / bakacak mıydım? |
| sen | gelecektin / bakacaktın | gelmeyecektin / bakmayacaktın | gelecek miydin? / bakacak mıydın? |
| o | gelecekti / bakacaktı | gelmeyecekti / bakmayacaktı | gelecek miydi? / bakacak mıydı? |
| biz | gelecektik / bakacaktık | gelmeyecektik / bakmayacaktık | gelecek miydik? / bakacak mıydık? |
| siz | gelecektiniz / bakacaktınız | gelmeyecektiniz / bakmayacaktınız | gelecek miydiniz? / bakacak mıydınız? |
| onlar | geleceklerdi / gelecektiler / bakacaklardı / bakacaktılar | gelmeyeceklerdi / gelmeyecektiler / bakmayacaklardı / bakmayacaktılar | gelecekler miydi? / bakacaklar mıydı? |
Örnekler
- Ben akşam çorba yapacaktım.
- Biz pazar günü müzeye gidecektik.
- Sen bugün beni arayacaktın.
- gelecektimgelecekti-ecekti / -acaktı: gelecek zamanın hikâyesimGörülen geçmişte kişi ekleri (k tipi)
- yapacaktıkyapacaktı-ecekti / -acaktı: gelecek zamanın hikâyesikGörülen geçmişte kişi ekleri (k tipi)
- okuyacaktınızokuyKaynaştırma ünsüzü -y-: arabaya, kapıyıacaktı-ecekti / -acaktı: gelecek zamanın hikâyesinızGörülen geçmişte kişi ekleri (k tipi)
- Bu akşam dışarı çıkmayacaktık.
- Yarın erken gelecek miydin?
- Otobüs kalkacaktı, ama kapısı kapanmadı.
Sesli okuma, cihazındaki yapay bir Türkçe sesi kullanır. Ses kalitesi ve kullanılabilirliği değişebilir; telaffuzunu değerlendirmez.
Türkçe cihaz sesi bulunamadı. Metni yine de okuyabilirsin.
Dikkat et
Öğrenci geleceğim biçimindeki yumuşamayı gelecektim biçimine taşımamalıdır: -ti ya da -tı önünde ekin k sesi korunur. Buna karşılık gidecektim içindeki kök t sesi, ünlüyle başlayan gelecek zaman eki önünde d olur. Kök ve ek sınırlarını ayrı ayrı işaretletin.
Kendin dene
Gitmek fiilini gelecek zamanın hikâyesinde birinci tekil kişiyle çekin.
Cevabı veya örnek cevabı göster
gidecektim
gidecektim: git- kökü -ecek önünde gid- olur. -ti geçmişteki niyeti, son -m konuşanı gösterir; bu yanıt gitme işinin gerçekleştiğini bildirmez.
Okumak fiilini gelecek zamanın hikâyesinde siz kişisiyle çekin.
Cevabı veya örnek cevabı göster
okuyacaktınız
okuyacaktınız: oku- ünlüyle bittiği için -acak önüne y gelir. -tı sonrasındaki -nız, birden çok kişiye ya da tek kişiye saygılı hitabı gösterir.
Gelmek fiilini gelecek zamanın hikâyesinde biz kişisiyle olumsuz çekin.
Cevabı veya örnek cevabı göster
gelmeyecektik
gelmeyecektik: -me, gel- kökünü olumsuzlaştırır; önce gelmeyecek- biçimi kurulur. -ti sonrasındaki son -k, öznenin ben değil biz olduğunu gösterir.
Gitmek fiilini gelecek zamanın hikâyesinde sen kişisiyle soru biçiminde yazın.
Cevabı veya örnek cevabı göster
gidecek miydin
gidecek miydin?: Gelecek zaman ekinin son ünlüsü e olduğu için ayrı yazılan parçacık mi olur. Buna eklenen hikâye ekiyle miydi, ikinci tekil kişi ekiyle miydin oluşur.
Alıştırma turu
Soruları cevapla, ardından mümkün olduğunda Türkçe cümleleri ve sözcükleri yeniden kur. Puanını kaydediyoruz.
Gitmek fiilini gelecek zamanın hikâyesinde birinci tekil kişiyle çekin.
Okumak fiilini gelecek zamanın hikâyesinde siz kişisiyle çekin.
Gelmek fiilini gelecek zamanın hikâyesinde biz kişisiyle olumsuz çekin.
Gitmek fiilini gelecek zamanın hikâyesinde sen kişisiyle soru biçiminde yazın.
Kelimelere doğru sırayla dokun.
Kelimelere doğru sırayla dokun.
Kelimelere doğru sırayla dokun.
Bu sözcüğü oluşturmak için parçalara doğru sırayla dokun:
Bu sözcüğü oluşturmak için parçalara doğru sırayla dokun:
İlerlemeni koru
Alıştırma sonuçlarını hesabına kaydetmek için ücretsiz kaydol.
Kaydol ve kaydetZaten hesabım varBugün kullan
Öğrenciden kendisi için geçmişteki bir planı, bir grup için olumsuz bir planı ve bir plan sorusunu yazmasını isteyin. Her birinin ardından gerçekte ne olduğunu ayrı bir cümleyle açıklatsın.