Öğrenci satmak fiilini dört zamanda çekecek, alıcıyı yönelme hâliyle gösterecek ve satmak ile satın almak fiillerini ayıracak.

Temel fikir

Sat- kökü ötümsüz t ile biter; bu yüzden görülen geçmiş zaman eki t ile başlar (sattım, satdım değil). Kök kalın ünlülüdür, ekler kalın biçimini alır: satıyorum, satacağım, satarım. Fiil kökleri genellikle yumuşamaz (gitmek gibi birkaç istisna dışında); kanat → kanadı gibi ad yumuşaması fiile taşınmamalıdır. Satılan nesne belirliyse belirtme hâli, alıcı yönelme hâli alır.

Karşılaştırılacak kalıplar
KişiŞimdiGeçmişGelecekGeniş zaman
bensatıyorumsattımsatacağımsatarım
sensatıyorsunsattınsatacaksınsatarsın
osatıyorsattısatacaksatar
bizsatıyoruzsattıksatacağızsatarız
sizsatıyorsunuzsattınızsatacaksınızsatarsınız
onlarsatıyorlarsattılarsatacaklarsatarlar

Örnekler

  • Babam eski arabayı satıyor.
  • Ali dün bisikletini sattı.Kök ötümsüz t ile bittiği için geçmiş zaman eki t ile başlar: sat-tı, satdı değil. İki t de okunur ve yazılır.
  • Yarın evi satacağız.Evi belli, bilinen bir ev olduğu için belirtme hâli alır: ev-i. Satacağız biçiminde -acak ekinin k sesi, -ız ekinin ünlüsü önünde ğ olur; sat- kökü değişmez.
  • Bu dükkân ekmek satmıyor.Olumsuzluk eki -mı- kök ile -yor arasına girer ve hepsi bitişik yazılır: sat-mı-yor. Ekmek genel anlamda kullanıldığı için belirtme hâli almaz.
  • Pazarcı her sabah taze domates satar.Geniş zaman, birinin düzenli yaptığı işi anlatır. Sat- tek heceli bir köktür; tek heceli köklerin çoğu -ar alır: satar. Üçüncü kişide kişi eki yoktur.
  • Kitaplarını bana satar mısın?Satılan şeyi alan kişi yönelme hâli alır: bana. Geniş zaman ile mı birlikte kibar bir rica olur; mı ayrı yazılır: satar mısın.
  • Bu kitabı Ali'den satın aldık.Satın almak, satmak fiilinin tersidir; iki sözcüktür ve satın önce gelir. Satıcı ayrılma hâli alır, özel ada kesme işaretiyle eklenir: Ali'den.
  • satacağımsatacağGelecek zaman eki: -ecek / -acakımKişi ekleri: -im, -sin, -iz, -siniz-ım önünde -acak ekinin k sesi ğ olur: satacağım. Kökün sonundaki t yumuşamaz; sadacağım yanlıştır.

Sesli okuma, cihazındaki yapay bir Türkçe sesi kullanır. Ses kalitesi ve kullanılabilirliği değişebilir; telaffuzunu değerlendirmez.

Dikkat et

Sınıfta sık görülen yanlış, satmak ile satın almak fiillerini karıştırmaktır: öğrenci "Ali'den sattım" diyerek "aldım" demek ister. Alıcıyı -e/-a, satıcıyı -den/-dan ile gösterdiğinizi ve "satılık" sözcüğünü birlikte öğretin.

Kendin dene

  1. satmak fiilini biz için görülen geçmiş zamanda yazın.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    sattık

    sattık: kök ötümsüz t ile bittiği için ek t ile başlar; satdık yazımı yanlıştır.

  2. satmak fiilini ben için gelecek zamanda yazın.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    satacağım

    satacağım: kalın ünlü -acak ekini getirir, -ım önünde k ünsüzü ğ olur; kökün t sesi değişmez.

  3. satmak fiilini şimdiki zamanın olumsuz biçiminde yazın.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    satmıyor

    satmıyor: olumsuzluk eki -mı- kök ile -yor arasına girer, kalın ünlü ı seçtirir.

  4. satın almak fiilini onlar için görülen geçmiş zamanda yazın.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    satın aldılar / aldılar

    satın aldılar: satın almak alma anlamındadır, satmak değildir; almak fiilinin geçmişi aldı, çoğul eki -lar; yalnız aldılar da kabul edilir.

Bugün kullan

Öğrencilerden satmak ile üç cümle yazmalarını isteyin: geçmiş, gelecek ve olumsuz; alıcıyı yönelme hâliyle işaretlesinler.