Nie móc: forma z -eme / -ama

Zasada

Wstaw -eme- (po e i ö ü) lub -ama- (po a ı o u) między temat czasownika a końcówkę czasu: z gel powstaje gelemem, gelemiyorum, gelemedim, gelemeyeceğim. Po temacie zakończonym samogłoską wchodzi y: bekleyemem, okuyamam. Czasownik git zmiękcza t przed samogłoską: gidemiyorum. Czasowniki ye- i de- zmieniają się w yi- i di-: yiyemem.

Przykłady

• Telefon çalışmıyor, seni arayamıyorum.Telefon nie działa, nie mogę do ciebie zadzwonić.Çalışmıyor to zwykłe przeczenie: telefon nie działa. Arayamıyorum to forma niemożności: coś mi uniemożliwia zadzwonienie.
• Ali dün akşam hiç uyuyamadı.Ali wczoraj wieczorem w ogóle nie mógł zasnąć.
• Çocuk bu kutuyu kaldıramaz.Dziecko nie może podnieść tego pudła.W aoryście trzecia osoba kończy się na -z: kaldıramaz. Przy ben jest kaldıramam, przy biz kaldıramayız.
• okuyamıyorumnie mogę czytaćoku·yamı-eme / -ama: nie móc·yor-iyor / -ıyor / -uyor / -üyor: właśnie teraz·um-im / -sin / -iz / -siniz: jestem, jesteś, jesteśmy
• gidemeyeceğiznie damy rady pójśćgid·eme-eme / -ama: nie móc·yeceğ-ecek / -acak: czas przyszły·iz-im / -sin / -iz / -siniz: jestem, jesteś, jesteśmy
• Ali bu soruyu çözemedi.Ali nie potrafił rozwiązać tego zadania.
• Sabahları hiçbir şey yiyemem.Rano nic nie mogę zjeść.Czasownik ye- zmienia się przed tą końcówką w yi-: yiyemem. Tak samo zachowuje się de-: diyemem.
• Bugün gelmiyorum.Dziś nie przychodzę.Gelmiyorum to zwykłe przeczenie: nie przychodzę, bez względu na powód. Gelemiyorum znaczyłoby, że coś mi przeszkadza.

Uważaj

Nie używaj zwykłego przeczenia zamiast „nie móc”: gelmiyorum znaczy „nie przychodzę”, a gelemiyorum – „coś stoi mi na przeszkodzie”. W aoryście różni je jedna samogłoska: gelmem (nie przyjdę) i gelemem (nie mogę przyjść).

Spróbuj samodzielnie

1. Droga jest zamknięta, dziś nie mogę przyjść do szkoły. Użyj czasu z -yor.

   Pokaż odpowiedź lub przykładową odpowiedź

   gelemiyorum

   gelemiyorum: w gel jest samogłoska przednia e, więc -eme-; w czasie z -yor powstaje z tego -emiyor.

2. Wczoraj nie mogliśmy się uczyć. Użyj czasu przeszłego z biz.

   Pokaż odpowiedź lub przykładową odpowiedź

   çalışamadık

   çalışamadık: ostatnia samogłoska w çalış to ı, tylna, więc -ama-; potem czas przeszły -dı i -k dla biz.

3. Nie mogę czekać tak długo. Użyj aorystu z ben.

   Pokaż odpowiedź lub przykładową odpowiedź

   bekleyemem

   bekleyemem: bekle kończy się samogłoską, więc y łączy temat z -eme-; końcówka aorystu dla ben to -m.

4. Nie mam biletu, dziś wieczorem nie mogę pójść na koncert. Użyj czasu z -yor.

   Pokaż odpowiedź lub przykładową odpowiedź

   gidemiyorum

   gidemiyorum: git przed samogłoską zmienia się w gid, potem -eme-, -iyor i końcówka dla ben.

Użyj tego dzisiaj

Napisz cztery zdania o rzeczach, których w tym tygodniu nie możesz zrobić, i podaj przyczynę. Przy każdym czasowniku sprawdź: -eme- czy -ama- i czy potrzebne jest y.