-eme / -ama: nie móc

Zasada

Dodaj -eme- po temacie, którego ostatnia samogłoska jest przednia (e i ö ü), a -ama- po temacie z tylną samogłoską (a ı o u), potem końcówkę czasu: gel-eme-m, bak-ama-m. Gdy temat kończy się samogłoską, najpierw wchodzi y: okuyamam, söyleyemem. W czasie teraźniejszym ciągłym samogłoska się zwęża: gelemiyorum, bakamıyorum.

Przykłady

• Bugün sinemaya gelemiyorum.Dzisiaj nie mogę przyjść do kina.Zaimek jest pominięty. Przed -yor końcowe e z -eme- zmienia się w i: gel-emi-yor-um.
• Annem telefonu bulamadı.Mama nie mogła znaleźć telefonu.
• Biz bu kapıyı açamıyoruz.Nie możemy otworzyć tych drzwi.
• Bu akşam gelemem.Dziś wieczorem nie mogę przyjść.Porównaj Bu akşam gelmem, czyli nie przyjdę dziś wieczorem z własnego wyboru. Z -eme- coś ci przeszkadza; samo -me- oznacza, że nie chcesz lub nie robisz tego.
• Yarın okula gidemem.Jutro nie mogę iść do szkoły.Czasownik git zmienia t w d przed samogłoską: gid-emem. Gitemem jest błędne, a gitmem znaczyłoby: nie pójdę.
• Acı yiyemem.Nie mogę jeść ostrego.Czasowniki ye- i de- zmieniają się przed -eme- w yi- i di-: yi-y-eme-m, di-y-eme-m. Yemem znaczyłoby: nie zjem.
• gelememNie mogę przyjśćgel·eme-eme / -ama: nie móc·mKońcówki osobowe aorystu: -im, -sin, -iz, -siniz, -ler
• okuyamadımNie udało mi się przeczytaćoku·yŁącznik -y-: y między samogłoskami·ama-eme / -ama: nie móc·dı-di, -dı, -du, -dü, -ti: czas przeszły (geldi, yaptı)·mKońcówki osobowe czasu przeszłego: -m, -n, -k, -niz, -ler
• bakamıyorsunnie możesz patrzećbak·amı-eme / -ama: nie móc·yor-iyor / -ıyor / -uyor / -üyor: właśnie teraz·sun-im / -sin / -iz / -siniz: jestem, jesteś, jesteśmy
• gelemeyeceğiznie uda nam się przyjśćgel·eme-eme / -ama: nie móc·yŁącznik -y-: y między samogłoskami·eceğ-ecek / -acak: czas przyszły·iz-im / -sin / -iz / -siniz: jestem, jesteś, jesteśmy

Uważaj

Zwykłe -me- nie znaczy „nie mogę”: gelmem to „nie przyjdę” lub „nie przychodzę”. Dwa czasowniki zmieniają się też same: git- daje gidemem, a ye- daje yiyemem, nie gitemem ani yemem.

Spróbuj samodzielnie

1. Powiedz: nie mogę przyjść. Zbuduj to z gel (przyjść), pierwsza osoba.

   Pokaż odpowiedź lub przykładową odpowiedź

   gelemem

   gelemem: ostatnia samogłoska w gel to e, czyli przednia, więc -eme-, potem końcówka aorystu -m.

2. Powiedz: nie udało mi się przeczytać. Zbuduj to z oku (czytać), czas przeszły, pierwsza osoba.

   Pokaż odpowiedź lub przykładową odpowiedź

   okuyamadım

   okuyamadım: oku kończy się samogłoską, więc najpierw y; tylna samogłoska u daje -ama-, potem -dı i -m.

3. Powiedz: nie mogę iść. Zbuduj to z git (iść), pierwsza osoba.

   Pokaż odpowiedź lub przykładową odpowiedź

   gidemem

   gidemem: git zmienia t w d przed samogłoską -eme-, więc gitemem jest błędne.

4. Postanawiasz nie przychodzić dziś wieczorem; nic ci nie przeszkadza. Użyj zwykłego przeczenia od gel (przyjść).

   Pokaż odpowiedź lub przykładową odpowiedź

   gelmem

   gelmem: mówiący sam postanawia nie przyjść, więc pasuje zwykłe -me-; -eme- oznaczałoby, że coś mu przeszkadza.

Użyj tego dzisiaj

Napisz trzy zdania o rzeczach, których w tym tygodniu nie możesz zrobić. W każdym zaznacz temat, -eme- lub -ama- i końcówkę czasu.