Przeczący opis a ocena: -maz/-mez i -ası/-esi

Zasada

Przed rzeczownikiem -maz/-mez może wyrażać ogólną cechę przeczącą: kırılmaz cam to szkło, które się nie tłucze. W Bu cam kırılmaz. ta sama forma jest osobową formą czasownika i tworzy orzeczenie. -ası/-esi nie jest przyrostkiem przeczącym: okunası bir yazı to artykuł wart przeczytania, a görülesi znaczy wart zobaczenia. Takie oceny są ekspresywne, często literackie. Z końcówką dzierżawczą i var/yok konstrukcja wyraża chęć: çıkasım var znaczy mam ochotę wyjść, a çıkasım yok przeczy tej chęci.

Przykłady

• Bu kutuda kırılmaz bardaklar var.W tym pudełku są nietłukące się szklanki.
• Bu köyde unutulmaz bir gün geçirdik.Spędziliśmy w tej wsi niezapomniany dzień.
• Yan odada bitmez bir tartışma sürüyor.W sąsiednim pokoju trwa niekończąca się kłótnia.
• Bu cam kırılmaz.To szkło się nie tłucze.
• Bu dergide okunası bir yazı var.W tym czasopiśmie jest artykuł wart przeczytania.
• Tepede görülesi bir manzara var.Na szczycie wzgórza jest widok wart zobaczenia.
• Bugün dışarı çıkasım var.Mam dziś ochotę wyjść.
• Bugün dışarı çıkasım yok.Nie mam dziś ochoty wyjść.

Uważaj

Nie utożsamiaj przeczenia gramatycznego ze złą opinią. Unutulmaz bir gün może być pochwałą mimo formy przeczącej. Z kolei okunası nie znaczy nieczytelny. W çıkasım yok brak ochoty wyraża właśnie yok.

Spróbuj samodzielnie

1. Wybierz kırılmaz lub kırılası: ta butelka jest z nietłukącego się szkła.

   Pokaż odpowiedź lub przykładową odpowiedź

   kırılmaz

   kırılmaz: butelka jest z odpornego na stłuczenie szkła. Kırılası wyrażałoby życzenie lub ocenę, a nie tę cechę materiału.

2. Wybierz okunası lub okunmaz: artykuł jest wart przeczytania.

   Pokaż odpowiedź lub przykładową odpowiedź

   okunası

   okunası: wskazówka poleca artykuł jako wart przeczytania. Okunmaz oznaczałoby, zależnie od kontekstu, że się go nie czyta lub nie da się go przeczytać.

3. Określ funkcję kırılmaz w Bu cam kırılmaz.: wpisz sıfat-fiil (imiesłów) lub çekimli fiil (osobowa forma czasownika).

   Pokaż odpowiedź lub przykładową odpowiedź

   çekimli fiil

   çekimli fiil: tutaj kırılmaz jest orzeczeniem odnoszącym się do bu cam. W kırılmaz cam określa natomiast następujący po nim rzeczownik.

4. Wybierz var lub yok: nie mam dziś ochoty wyjść.

   Pokaż odpowiedź lub przykładową odpowiedź

   yok

   yok: osoba mówiąca nie ma ochoty wyjść. Zamiana na var potwierdziłaby tę ochotę bez zmiany formy çıkasım.

Użyj tego dzisiaj

Opisz trwały przedmiot i poleć coś wartego przeczytania. Napisz też dwa zdania z çıkasım var/yok. Podkreśl określane rzeczowniki i zaznacz słowo, które wskazuje brak ochoty.