Bu B1 dersinde öğrenciden yalnızca ekleri doğru sıralamasını değil, yeterlilik fiilinin bağlamdaki işlevini açıklamasını isteyin. Tek bir denemenin sonucu, geçmişte var olan beceri ve ileride doğacak olanak için üç ayrı zaman çizgisi kullanın.

Temel fikir

Açabildik, belirli bir olayda başarıya ulaşıldığını anlatır; uyuyabiliyordum ise geçmiş bir dönemde var olan beceri veya olanağı öne çıkarır. Öğrenciler bu ikinci biçimi tek bir başarılı denemeyle eşitlememelidir. Yardım edebileceğim gelecekteki olanağı belirtir; bu olanak bir beceriden kaynaklanabileceği gibi boş zamana da bağlı olabilir. Olumsuz yeterliliği geçmişte yazamadım, gelecekte katılamayacağım ile karşılaştırın. Bu yapılarda bil bulunmaz. Eklerin bütün biçimlerini yeniden sıralamak yerine öğrenciden zaman ve engel bilgisini cümlede göstermesini isteyin.

Örnekler

  • Dün kutuyu açabildik.
  • Sonunda anahtarı bulabildim.
  • Yarın size yardım edebileceğim.
  • Bu sabah otobüse yetişemedim.
  • Gelecek hafta toplantıya katılamayacağım.
  • Çocukken karanlıkta uyuyabiliyordum.
  • Dün sana yazmadım.
  • Dün sana yazamadım.

Sesli okuma, cihazındaki yapay bir Türkçe sesi kullanır. Ses kalitesi ve kullanılabilirliği değişebilir; telaffuzunu değerlendirmez.

Dikkat et

Yazmadım cümlesinden kişinin yazmaya gücü yetmediği veya yazmak istemediği tek başına çıkarılamaz. Yazamadım ise bir engel bildirir. Benzer biçimde katılmayacağım ile katılamayacağım aynı gerekçeyi vermez. Öğrenciye yalnızca zaman sözcüğü ekletmek bu anlam farkını öğretmez.

Kendin dene

  1. Üç denemeden sonra ulaşılan başarıyı vurgulayan biçimi seçin.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    açabildik

    açabildik: üç denemeden sonra elde edilen sonuç vurgulanır. Açtık da açma olayını bildirir, ancak başarma anlamını ayrıca öne çıkarmaz.

  2. Telefonun şarjı bittiği için yazmanın mümkün olmadığını belirten biçimi seçin.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    yazamadım

    yazamadım: şarjın bitmesi iletişimi engellemiştir. Yazmadım yalnızca yazma olayının gerçekleşmediğini söyler; engeli fiilde belirtmez.

  3. Yarın yardım etmenin mümkün olacağını belirten biçimi seçin.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    edebileceğim

    edebileceğim: yarın boş olmak yardım için olanak yaratır. Edebildim geçmişteki bir sonucu anlatırdı. Yazımda et- kökünün ed- oluşuna ve -im önündeki ğ harfine dikkat edin.

  4. Şehir dışında olmak toplantıya katılmayı engelleyecek. Gelecekteki bu engeli belirten biçimi seçin.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    katılamayacağım

    katılamayacağım: şehir dışında bulunma durumu gelecekte katılmayı engelleyecektir. Katılamadım seçilirse olay geçmişe taşınır ve verilen zamanla uyuşmaz.

Bugün kullan

Öğrencilerden dün başardıkları bir işi, bir engel yüzünden yapamadıkları bir işi ve yarın yapabilecekleri bir işi gerekçeleriyle yazmalarını isteyin. Ardından çocukluklarında sahip oldukları bir beceriyi eklesinler; her cümlede sonuç mu, süreklilik mi, gelecek olanak mı anlattıklarını açıklasınlar.