De uitgang voor „telkens als” en „naarmate”

Het idee

De laatste stamklinker bepaalt de eerste klinker van de uitgang: a/ı → ı, e/i → i, o/u → u, ö/ü → ü. Het slot is -ça na een achterklinker en -çe na een voorklinker. Na ç f h k p s ş t begint de uitgang met t, anders met d. Voeg hem direct toe, ook na een klinker: oku + dukça. Hij verbindt terugkerende gebeurtenissen of een gelijktijdige verandering; het hoofdwerkwoord geeft de tijd aan. In deze bijwoordelijke vorm komt geen persoonsuitgang.

Voorbeelden

• Fotoğrafa baktıkça gülümsüyorum.Ik glimlach telkens als ik naar de foto kijk.
• Çorba soğudukça tadı değişiyor.Naarmate de soep afkoelt, verandert de smaak.
• Bu yolu yürüdükçe rahatlıyorum.Hoe vaker ik deze route loop, hoe meer ik ontspan.
• Bu öykü okundukça farklı yorumlar ortaya çıkıyor.Naarmate dit verhaal wordt gelezen, ontstaan er verschillende interpretaties.
• Düşünceler yazıldıkça netleşiyor.Gedachten worden duidelijker naarmate ze worden opgeschreven.
• Okuyabildikçe yeni şeyler öğreniyorum.Telkens als ik kan lezen, leer ik nieuwe dingen.
• okundukçanaarmate het wordt gelezenoku·n-ın / -in / -un / -ün / -n: passieve uitgangen·dukçaDe uitgang voor „telkens als” en „naarmate”
• yazıldıkçanaarmate het wordt geschrevenyaz·ılPassief achtervoegsel: -ıl / -il / -ul / -ül·dıkçaDe uitgang voor „telkens als” en „naarmate”
• görüldükçetelkens als het wordt geziengör·ülPassief achtervoegsel: -ıl / -il / -ul / -ül·dükçeDe uitgang voor „telkens als” en „naarmate”

Let op

Vervang k niet door ğ en voeg geen bezitsuitgang in zoals bij andere vormen met -dik. Voor ç blijft k staan: gördükçe. In gittikçe blijft ook de t van de stam behouden, omdat de uitgang met een medeklinker begint.

Probeer het zelf

1. Maak van görmek de vorm voor ‘telkens als men ziet’.

   Toon het antwoord of een voorbeeldantwoord

   gördükçe

   gördükçe: gör- eindigt op de stemhebbende r, en de geronde voorklinker ö vraagt om ü. Het zien vormt de terugkerende aanleiding, geen mededeling in de verleden tijd.

2. Voeg de uitgang van deze les toe aan de stam van gitmek; schrijf het hele woord.

   Toon het antwoord of een voorbeeldantwoord

   gittikçe

   gittikçe: na de stemloze t van git- begint ook de uitgang met t. Je schrijft beide letters. Afhankelijk van de context kan het woord ook ‘steeds meer’ betekenen.

3. Vul aan: Hoe meer we praten, hoe minder problemen er zijn. Gebruik konuşmak.

   Toon het antwoord of een voorbeeldantwoord

   konuştukça

   konuştukça: na ş begint de uitgang met t, en de laatste klinker u vraagt om u. Het onderwerp biz staat er al; een uitgang voor ‘wij’ hoort niet in deze vorm.

4. Vorm ‘telkens als men kan lezen’; behoud de uitgang voor kunnen en schrijf het hele woord.

   Toon het antwoord of een voorbeeldantwoord

   okuyabildikçe

   okuyabildikçe: de uitgang volgt op okuyabil-, met als laatste klinker i, dus -dikçe. Kiezen op basis van de oorspronkelijke u in oku- zou de tussenliggende uitgang voor kunnen negeren.

Gebruik het vandaag

Bouw één vorm na een klinker, één na een stemloze medeklinker en één na een uitgang voor kunnen. Gebruik elke vorm in een zin en bepaal of die herhaling of geleidelijke verandering uitdrukt.