görmek: zien

Het idee

De stam gör- heeft de afgeronde voorklinker ö, en die geeft haar afronding door aan de volgende uitgang: -iyor wordt -üyor (görüyorum) en -di wordt -dü (gördüm). De toekomende uitgang -ecek blijft ongerond, omdat de klinker daarvan alleen tussen e en a kiest: göreceğim. Voor een persoonsuitgang die met een klinker begint, wordt de k een ğ: göreceğim, maar göreceksin.

Voorbeelden

• Seni yarın göreceğim.Ik zie je morgen.De k van -ecek wordt ğ voor de klinker van -im: göreceğim. Het voornaamwoord ben valt weg, want -im zegt al „ik”.
• Ali dün akşam Ayşe'yi gördü.Ali zag Ayşe gisteravond.De derde persoon heeft in de verleden tijd geen persoonsuitgang: gördü. Het object Ayşe staat in de accusatief met -yi na de apostrof.
• Pencereden denizi görüyorum.Ik zie de zee vanuit het raam.Bij görmek betekent de tegenwoordige tijd vaak „kunnen zien”. De ö van de stam rondt -iyor af tot -üyor.
• Burada hiçbir şey görmüyorum.Ik zie hier niets.In het Turks wordt het werkwoord ontkend, niet het zelfstandig naamwoord: hiçbir şey blijft positief van vorm en görmüyorum draagt de ontkenning.
• Dün seni görmedim.Ik heb je gisteren niet gezien.Na -me- is de laatste klinker e, dus de verledentijduitgang is weer -di en niet -dü: görmedim.
• Siz bizi görüyor musunuz?Zien jullie ons?Het vraagpartikel mu wordt los geschreven en krijgt de persoonsuitgang: görüyor musunuz.
• görüyorumik ziegör·üyor-iyor / -ıyor / -uyor / -üyor: nu bezig·um-im / -sin / -iz / -siniz: ik ben, je bent, wij zijn
• gördünüzjullie zagengör·dü-di, -dı, -du, -dü, -ti: de verleden tijd (geldi, yaptı)·nüzPersoonsuitgangen van de verleden tijd: -m, -n, -k, -niz, -ler
• görmedimik heb niet geziengör·medi-medi / -madı: de ontkennende verleden tijd·mPersoonsuitgangen van de verleden tijd: -m, -n, -k, -niz, -ler

Let op

Leerders schrijven vaak göriyorum en gördim, omdat ze de i van werkwoorden als gelmek overnemen. Na ö hoort ü: görüyorum, gördüm. Bovendien betekent görmek zien wat in je gezichtsveld komt; wie met opzet naar iets kijkt, heeft bakmak nodig: Resme bakıyorum.

Probeer het zelf

1. Ik zie je. Vul görmek in de duurvorm van de tegenwoordige tijd in.

   Toon het antwoord of een voorbeeldantwoord

   görüyorum

   görüyorum: de stamklinker ö is afgerond, dus -iyor wordt -üyor; daarna volgt -um voor „ik”.

2. Ik heb hem gisteren gezien. Vul görmek in de verleden tijd in.

   Toon het antwoord of een voorbeeldantwoord

   gördüm

   gördüm: na r begint de verledentijduitgang met d, de afgeronde klinker geeft -dü, daarna -m voor „ik”.

3. Wij zien Ali morgen. Vul görmek in de toekomende tijd in.

   Toon het antwoord of een voorbeeldantwoord

   göreceğiz

   göreceğiz: -ecek houdt zijn e, en de k wordt ğ omdat -iz met een klinker begint.

4. Je ziet me niet. Gebruik de ontkennende duurvorm van de tegenwoordige tijd van görmek.

   Toon het antwoord of een voorbeeldantwoord

   görmüyorsun

   görmüyorsun: de e van de ontkenning -me- valt weg voor -iyor, en de afgeronde ö maakt er -üyor van: görmüyorsun, niet görmiyorsun.

Gebruik het vandaag

Schrijf drie zinnen over wat je gezien hebt, ziet en zult zien, één per tijd, en markeer in elke vorm de klinker van de uitgang na gör-.