Öğretmenler için kısa not: varlık bildiren sözcükler geçmişte ve gelecekte nasıl kullanılır.

Temel fikir

Geçmişte var ve yok sözcüklerine hikâye birleşik zamanı eki gelir: vardı, yoktu; ek ünlü uyumuna ve ünsüz benzeşmesine uyar. Gelecek için bu sözcüklere ek getirilmez, olmak fiili kullanılır: olacak, olmayacak.

Karşılaştırılacak kalıplar
ŞimdiGeçmişGelecek
varvardıolacak
yokyoktuolmayacak
var mı?var mıydı?olacak mı?
yok mu?yok muydu?olmayacak mı?

Örnekler

  • Dün evde süt vardı.Var sözcüğünün geçmişi vardı olur ve bitişik yazılır; son ünlü a olduğundan ek -dı gelir.
  • Geçen yıl bahçemizde elma ağacı yoktu.Yok sözcüğünün geçmişi yoktu olur: k sert ünsüz olduğu için ek t ile başlar, o ünlüsünden sonra da -tu olur.
  • Yarın akşam evde misafirimiz olacak.Var sözcüğüne gelecek eki getirilmez; olmak fiili kullanılır: olacak. Varacak ise “ulaşacak” anlamındadır.
  • Geçen yaz paramız yoktu, ama zamanımız vardı.Sahip iyelik ekiyle gösterilir (paramız, zamanımız); yoktu ve vardı yalnızca varlığı bildirir. Geçmiş eki var ya da yok sözcüğüne gelir, ada gelmez.
  • Dün sınıfta kaç öğrenci vardı?
  • Bahçede kedi var mıydı?Soru edatı ayrı yazılır ve geçmiş zaman ekini alır: var mıydı?, yok muydu?.
  • Yarın okulda sınav olmayacak.
  • yoktunuzyoktuEk eylemin geçmişi: -di (öğrenciydim)nuzGörülen geçmişte kişi ekleri (k tipi)
  • olmayacakolmayacakOlumsuz gelecek zaman: -meyecek / -mayacak

Sesli okuma, cihazındaki yapay bir Türkçe sesi kullanır. Ses kalitesi ve kullanılabilirliği değişebilir; telaffuzunu değerlendirmez.

Dikkat et

Öğrenciler varacak ve yok olacak biçimlerini gelecek zaman sanır; ilki “ulaşacak”, ikincisi “kaybolacak” demektir. Doğrusu olacak ve olmayacak.

Kendin dene

  1. yok sözcüğünü geçmiş zamana koyun.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    yoktu

    yoktu: son ses k sert ünsüz olduğu için ek t ile başlar, kalın yuvarlak o ünlüsünden sonra -tu olur.

  2. var sözcüğünü geçmiş zamana koyun.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    vardı

    vardı: son ünlü kalın düz a, son ünsüz r yumuşak olduğundan ek -dı olur.

  3. Cümleyi gelecek zamanda kurun; varacak kullanmayın.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    olacak

    olacak: var sözcüğünün gelecek biçimi yoktur; olmak kullanılır ve kalın ünlü o nedeniyle ek -acak olur.

  4. Cümleyi gelecek zamanda olumsuz kurun.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    olmayacak

    olmayacak: yok için olumsuz gelecek de olmak ile kurulur; kalın ünlüden sonra -mayacak gelir.

Bugün kullan

Öğrencilerden sokaklarının dününü, bugününü ve yarınını anlatan üç cümle yazmalarını isteyin; geçmiş ekini (-dı ya da -tu) birlikte denetleyin.