çıkmak: wychodzić, wspinać się, pojawiać się

Zasada

Temat çıkmak to çık- i nigdy się nie zmienia: çıkıyorum, çıktım, çıkacağım. Samogłoska w -iyor podlega harmonii (çıkıyor), a czas przeszły po bezdźwięcznym k zaczyna się od t (çıktı). Miejsce, które opuszczasz, dostaje -den/-dan: evden çıkıyorum. Miejsce, na które wchodzisz, dostaje -e/-a: dağa çıkmak. Bez miejsca czasownik znaczy „pojawić się”: Güneş çıktı.

Przykłady

• Ben her sabah evden çıkıyorum.Co rano wychodzę z domu.Miejsce, które opuszczasz, dostaje -den: ev → evden. Zaimek ben można pominąć: Her sabah evden çıkıyorum.
• Dün akşam dışarı çıktık.Wczoraj wieczorem wyszliśmy z domu.Słowo dışarı (na zewnątrz) nie potrzebuje tu końcówki. Końcówka czasu przeszłego zaczyna się od t po bezdźwięcznym k: çık-tı-k.
• Çocuklar ağaca çıktı.Dzieci weszły na drzewo.Z końcówką -e/-a czasownik çıkmak znaczy wejść na jakieś miejsce. Rzeczownik ağaç mięknie przed samogłoską: ağaç → ağaca.
• Ali bugün işten erken çıkmıyor.Ali dziś nie wychodzi wcześnie z pracy.İş kończy się bezdźwięczną głoską ş, więc końcówka zaczyna się od t: işten. Przed -yor przeczenie -ma przechodzi w -mı-: çık-mı-yor.
• Yarın dağa çıkacağız.Jutro wejdziemy na górę.Przed samogłoską k w -acak zmiękcza się do ğ: -acağız. Temat çık- zachowuje k: çıkacağız, nie çığacağız.
• Güneş çıktı.Słońce wyszło.Bez określenia miejsca çıkmak znaczy pojawić się. Forma przeszła to znów çıktı.
• çıkıyorumwychodzęçık·ıyor-iyor / -ıyor / -uyor / -üyor: właśnie teraz·um-im / -sin / -iz / -siniz: jestem, jesteś, jesteśmy
• çıktılarwyszliçık·tı-di, -dı, -du, -dü, -ti: czas przeszły (geldi, yaptı)·larLiczba mnoga -ler / -lar: forma i miejsce
• çıkacağızwyjdziemyçık·acağ-ecek / -acak: czas przyszły·ız-im / -sin / -iz / -siniz: jestem, jesteś, jesteśmy

Uważaj

Kto dopiero poznał gidiyorum, zmiękcza temat i pisze çığıyorum lub çığacağım, ale çık- zachowuje k. Drugi błąd dotyczy przypadka: evde çıkıyorum nie znaczy „wychodzę z domu”, trzeba evden, a -e wskazywałoby przeciwny kierunek, czyli wejście na jakieś miejsce.

Spróbuj samodzielnie

1. Uzupełnij: Wychodzę z domu. Użyj czasu teraźniejszego ciągłego od çıkmak.

   Pokaż odpowiedź lub przykładową odpowiedź

   çıkıyorum

   çıkıyorum: temat çık- zachowuje k, a -iyor przyjmuje samogłoskę ı, zgodną z ı przed nią.

2. Uzupełnij: Wyszliśmy. Użyj czasu przeszłego od çıkmak.

   Pokaż odpowiedź lub przykładową odpowiedź

   çıktık

   çıktık: k jest bezdźwięczne, więc końcówka przeszła zaczyna się od t (-tı), po niej idzie -k pierwszej osoby liczby mnogiej.

3. Uzupełnij: Dzieci jutro wejdą na górę. Użyj czasu przyszłego od çıkmak.

   Pokaż odpowiedź lub przykładową odpowiedź

   çıkacak / çıkacaklar

   çıkacak lub çıkacaklar: po ı czas przyszły -acak wymaga tylnej samogłoski a, a liczba mnoga -lar jest tu dowolna.

4. Dodaj ablatyw do sınıf (klasa): wychodzimy z klasy.

   Pokaż odpowiedź lub przykładową odpowiedź

   sınıftan

   sınıftan: f jest bezdźwięczne, więc ablatyw zaczyna się od t; tylna samogłoska ı daje -tan, a to miejsce, które się opuszcza.

Użyj tego dzisiaj

Napisz trzy zdania o tym, kiedy wychodzisz z domu, szkoły lub pracy, i jedno o wejściu na wzgórze, dach lub drzewo. Podkreśl każdą końcówkę przypadka i sprawdź, czy temat zachował k.