pişirmek: gotować

Zasada

Pişirmek powstaje od pişmek (ugotować się, dojść) przez zwrotny przyrostek sprawczy -ir-: piş-ir-mek, czyli sprawić, by się ugotowało. Temat pişir- kończy się spółgłoską, więc nic nie wypada i nie trzeba spójki: pişiriyorum, pişirdim, w przyszłym pişireceğim, gdzie k przed samogłoską zmienia się w ğ. Kucharz jest podmiotem, a potrawa dopełnieniem: yemek pişiriyorum; konkretne danie dostaje biernik (balığı pişirdim).

Przykłady

• Annem şimdi yemek pişiriyor.Moja mama gotuje teraz obiad.Tu yemek jest dopełnieniem bez końcówki: chodzi o gotowanie w ogóle, nie o konkretne danie, więc nie ma biernika.
• Dün akşam makarna pişirdim.Wczoraj wieczorem ugotowałem makaron.
• Yarın misafirlere pilav pişireceğiz.Jutro ugotujemy ryż dla gości.
• pişiriyorumgotujępiş·ir·iyor-iyor / -ıyor / -uyor / -üyor: właśnie teraz·um-im / -sin / -iz / -siniz: jestem, jesteś, jesteśmy
• pişirdimugotowałempiş·ir·di-di, -dı, -du, -dü, -ti: czas przeszły (geldi, yaptı)·mKońcówki osobowe czasu przeszłego: -m, -n, -k, -niz, -ler
• pişireceğizugotujemypiş·ir·eceğ-ecek / -acak: czas przyszły·iz-im / -sin / -iz / -siniz: jestem, jesteś, jesteśmy
• Pilav kısık ateşte pişiyor.Ryż gotuje się na małym ogniu.Pişmek nie ma -ir-: podmiotem jest ryż, który gotuje się sam, bez wymienionej osoby.
• Balığı fırında pişirdim.Upiekłem rybę w piekarniku.To konkretna ryba, więc balık dostaje biernik, a końcowe k zmiękcza się do ğ przed samogłoską: balığı.
• Yemek pişti, sofraya gelin.Jedzenie gotowe, chodźcie do stołu.Yemek pişti znaczy, że danie się ugotowało; czas przeszły od pişmek to pişti, bez -ir-.

Uważaj

Nie wstawiaj potrawy na miejsce podmiotu przy pişirmek. Pilav pişiriyor znaczy, że ryż coś gotuje; gdy ryż gotuje się sam, mówimy Pilav pişiyor. A pişiyorum nie znaczy „gotuję”, tylko „sam się gotuję”, jak w żarcie o upale.

Spróbuj samodzielnie

1. Podaj formę czasu teraźniejszego od pişirmek dla ben (ja): gotuję.

   Pokaż odpowiedź lub przykładową odpowiedź

   pişiriyorum

   pişiriyorum: temat pişir- kończy się spółgłoską r, więc przed -iyor nic nie wypada, a -um dla ben idzie za o z -yor.

2. Uzupełnij czasem teraźniejszym od pişmek (gotować się samo): Ryż gotuje się na małym ogniu.

   Pokaż odpowiedź lub przykładową odpowiedź

   pişiyor

   pişiyor: pişmek nie ma -ir-; podmiotem jest ryż, a temat spółgłoskowy piş- po prostu bierze -iyor.

3. Podaj formę czasu przyszłego od pişirmek dla biz (my): ugotujemy.

   Pokaż odpowiedź lub przykładową odpowiedź

   pişireceğiz

   pişireceğiz: temat kończy się spółgłoską, więc nie ma spójki y; samogłoska przednia daje -ecek, a k przed -iz zmienia się w ğ.

4. Podaj formę czasu przeszłego od pişirmek dla onlar (oni): ugotowali.

   Pokaż odpowiedź lub przykładową odpowiedź

   pişirdiler

   pişirdiler: r jest dźwięczne, więc końcówka przeszła to -di, a -ler oznacza podmiot onlar w liczbie mnogiej.

Użyj tego dzisiaj

Napisz trzy zdania: osoba gotuje nazwaną potrawę w czasie teraźniejszym, ta sama osoba w przeszłym i zdanie z potrawą jako podmiotem z użyciem pişmek. Podkreśl temat każdego czasownika.