De Turkse koppelvormen: verleden, vernomen informatie, als en terwijl

Het idee

İdi plaatst een toestand in het verleden. İmiş presenteert hem als vernomen, afgeleid of pas ontdekt; de context bepaalt het tijdstip. İse maakt er een voorwaarde van, iken de achtergrond van een andere gebeurtenis: sessizdi, sessizmiş, sessizse, sessizken. Los schrijven mag ook: sessiz idi, sessiz imiş, sessiz ise, sessiz iken. Aangehechte vormen volgen de klinkerharmonie, maar -ken behoudt zijn klinker. Na een klinker komt y, zoals in hastayken. Persoonsuitgangen volgen op de vervoegde koppelvorm: hazırdım, hazırmışım, hazırsam. İken krijgt zelf geen persoonsuitgang. Ontken een naamwoordelijk gezegde met değil: sıcak değilmiş. In boş muydu? volgt de verleden koppelvorm op het los geschreven vraagpartikel. Hij kan ook achter een werkwoordsvorm staan: çalışıyor idi → çalışıyordu. In een gewone mededeling in de derde persoon tegenwoordige tijd kan de koppelvorm onzichtbaar blijven (oda boş); voor de toekomst gebruik je olmak (boş olacak).

Voorbeelden

• Dün koridor oldukça sessizdi.Gisteren was de gang vrij stil.
• Bugün atölye kapalıymış.De werkplaats is vandaag naar verluidt gesloten.
• Gençken her hafta yüzerdik.Toen we jong waren, zwommen we elke week.
• Bu raf sağlamsa kutuları buraya koyalım.Als deze plank stevig is, laten we de dozen dan hier neerzetten.
• Çorba henüz sıcak değilmiş.De soep is blijkbaar nog niet heet.
• Dün bu oda boş muydu?Was deze kamer gisteren leeg?
• Biz geldiğimizde jeneratör çalışıyordu.De generator draaide toen we aankwamen.
• Yarın bütün sandalyeler temiz olacak.Morgen zullen alle stoelen schoon zijn.

Let op

Vertaal imiş niet automatisch met “was”: Bugün atölye kapalıymış kan een bericht over de sluiting van vandaag zijn. Sağlamsa stelt de stevigheid van de plank als voorwaarde; sağlamken verwijst naar de tijd waarin de plank stevig is of was.

Probeer het zelf

1. Vul Dün depo ___ . aan met boş: het magazijn was gisteren leeg. Schrijf alleen het ontbrekende gezegde.

   Toon het antwoord of een voorbeeldantwoord

   boştu / boş idi

   boştu / boş idi: het magazijn was gisteren leeg. In de aangehechte vorm volgt t op de stemloze ş, en na o kies je u.

2. Vul Şimdi salon ___ . aan met sessiz: een collega heeft je net verteld dat de zaal nu stil is. Geef aan dat je dit hebt gehoord; schrijf alleen het gezegde.

   Toon het antwoord of een voorbeeldantwoord

   sessizmiş / sessiz imiş

   sessizmiş / sessiz imiş: een collega geeft de informatie; şimdi maakt duidelijk dat het nu stil is. De koppelvorm plaatst die toestand niet vanzelf in het verleden.

3. Vul Oda ___ pencereyi açalım. aan met sıcak: stel voor het raam te openen als het in de kamer heet is. Schrijf de ontbrekende voorwaardelijke vorm.

   Toon het antwoord of een voorbeeldantwoord

   sıcaksa / sıcak ise

   sıcaksa / sıcak ise: het voorstel om het raam te openen hangt af van de warmte in de kamer. Sıcakken zou een gebeurtenis tijdens die toestand plaatsen.

4. Vul Çocuklar ___ televizyonu açmadık. aan met hasta: we zetten de televisie niet aan terwijl de kinderen ziek waren. Schrijf alleen de ontbrekende uitdrukking.

   Toon het antwoord of een voorbeeldantwoord

   hastayken / hasta iken

   hastayken / hasta iken: de ziekte van de kinderen vormt de achtergrond bij het uitlaten van de televisie. De aangehechte vorm vraagt om y na a; -ken verandert niet.

Gebruik het vandaag

Beschrijf één kamer op vier manieren: de toestand gisteren, iets wat je er zojuist over hoorde, een voorwaarde voor gebruik en een gebeurtenis terwijl de kamer leeg was. Voeg tijdsaanduidingen toe en licht je keuzes toe.